Gerilim Koruma Rölesi Nedir, Nasıl Seçilir? Monofaze ve Trifaze Modeller
Gerilim Koruma Rölesi Nedir, Nasıl Seçilir? Monofaze ve Trifaze Modeller
Gerilim koruma rölesi nedir? Gerilim koruma rölesi (gerilim kontrol rölesi), şebeke gerilimini sürekli izleyen ve gerilim ayarlanan üst veya alt sınırın dışına çıktığında yükü devreden çıkaran, gerilim normale döndüğünde ise ayarlı bir gecikmeden sonra yükü yeniden devreye alan koruma cihazıdır.
Şebekedeki aşırı ve düşük gerilim, buzdolabı ve klima kompresörlerinden elektronik kartlara, motorlardan aydınlatma armatürlerine kadar pek çok cihazın arızalanmasına veya ömrünün kısalmasına neden olabilir. Gerilim koruma röleleri bu riski azaltmak için konut, işyeri ve sanayi panolarında yaygın olarak kullanılır.
Bu rehberde gerilim koruma rölesinin nasıl çalıştığını, aşırı ve düşük gerilim korumasının ne anlama geldiğini, monofaze ve trifaze model seçimini, DIN ray, klasik kutu ve dijital tipler arasındaki farkları ve akım korumalı GKE serisini Tense modelleri üzerinden anlatıyoruz.
Teknik değerler Tense Elektronik'in resmi ürün sayfalarından, kılavuzlarından ve sitemizdeki ürün sayfalarından alınmıştır. İnovasyonTest, Tense yetkili satıcısıdır.
Gerilim Koruma Rölelerini İnceleyin
Gerilim Koruma Rölesi Ne Yapar?
Gerilim koruma rölesi, korunacak yük ile şebeke arasında bir "nöbetçi" gibi çalışır. Röle girişindeki gerilimi ölçer ve ayarlanan sınırlarla karşılaştırır.
- Gerilim üst sınırın üzerine çıkarsa röle aşırı gerilim hatasına girer.
- Gerilim alt sınırın altına düşerse röle düşük gerilim hatasına girer.
- Hata, ayarlanan bekleme süresinden uzun sürerse röle çıkışını keser veya kontaktörü bırakır.
- Gerilim tekrar iki sınır arasına döndüğünde, ayarlı süre beklenir ve yük yeniden beslenir.
Bu bekleme süreleri kritik bir rol oynar. Hata bekleme süresi, birkaç milisaniyelik kısa dalgalanmalarda gereksiz açmayı önler. Yeniden devreye alma gecikmesi ise enerji geri geldiğinde kompresör gibi yüklerin hemen kalkmasını engeller.
Gerilim koruma rölesi ile sigorta ve kaçak akım rölesi arasındaki fark
Otomatik sigortalar aşırı akım ve kısa devreye, kaçak akım koruma cihazları (RCD) ise toprağa kaçan artık akıma karşı koruma sağlar. Gerilim koruma rölesinin görevi ise gerilimin seviyesini izlemektir.
Bu nedenle gerilim koruma rölesi sigorta veya kaçak akım rölesinin yerine geçmez; onları tamamlayan ek bir koruma katmanıdır. Bazı modeller, aşağıda göreceğimiz gibi gerilim korumasının yanında akım koruması da sunar.
Aşırı ve Düşük Gerilim Koruması
Türkiye'de alçak gerilim dağıtım şebekesinin anma değeri faz-nötr arasında 230 V, faz-faz arasında 400 V'tur. Gerçek şebekede gerilim yük durumuna, hattın uzunluğuna ve arızalara bağlı olarak bu değerin üzerine çıkabilir veya altına düşebilir.
İzin verilen tolerans sınırları ilgili yönetmelik ve standartlarda tanımlanır; uygulama yapmadan önce yayın tarihindeki güncel yönetmeliği kontrol edin. Röle ayarları ise bu sınırlar ve korunacak cihazların üretici verileri dikkate alınarak belirlenir.
Aşırı gerilim neden tehlikelidir?
Aşırı gerilim, cihazlardaki güç kaynaklarını, kondansatörleri ve elektronik kartları zorlar. Trifaze tesisatlarda nötr iletkeninin kopması, monofaze yüklerin bağlı olduğu fazlarda faz-nötr geriliminin belirgin şekilde yükselmesine yol açabilir. Bu durum özellikle apartman ve işyeri panolarında aynı anda birçok cihazın zarar görmesine neden olabilir.
Düşük gerilim neden tehlikelidir?
Düşük gerilimde motorlar ve kompresörler aynı gücü verebilmek için daha fazla akım çeker. Bu da sargıların ısınmasına, kalkış güçlüğüne ve yalıtımın zamanla zayıflamasına yol açabilir. Elektronik cihazlarda ise düşük gerilim kararsız çalışma ve yeniden başlatma sorunları doğurabilir.
Aşırı-düşük gerilim rölesi ayarları
Aşırı-düşük gerilim rölesi seçilirken üç temel ayara bakılır:
- Yüksek gerilim eşiği: Rölenin aşırı gerilim hatasına gireceği değer.
- Düşük gerilim eşiği: Rölenin düşük gerilim hatasına gireceği değer.
- Hata bekleme / gecikme süresi: Gerilim sınır dışına çıktıktan sonra rölenin ne kadar bekleyip açacağı.
Bazı dijital modellerde ayrıca açılış gecikmesi, reset gecikmesi, histerezis ve otomatik reset gibi ek ayarlar bulunur.
Monofaze mi, Trifaze mi?
Gerilim koruma rölesi seçiminin ilk adımı, korunacak tesisatın faz yapısını belirlemektir. Monofaze ve trifaze röleler birbirinin yerine kullanılmaz.
Monofaze gerilim koruma rölesi
Monofaze röleler tek faz ve nötrden oluşan 230 V tesisatlarda faz-nötr gerilimini izler. Daire panoları, küçük dükkânlar, tek fazlı klima ve beyaz eşya hatları tipik kullanım alanlarıdır.
Trifaze gerilim koruma rölesi
Trifaze röleler üç fazlı şebekede fazlar arasındaki veya faz-nötr gerilimlerini izler. Üç fazlı motorlar, pompalar, kompresörler, asansör ve hidrofor panoları ile sanayi tesislerinin dağıtım panolarında kullanılır.
Trifaze modellerde bazı ek korumalar da öne çıkar: faz sırası kontrolü ters dönen motorların zarar görmesini önler; bazı modellerde motor sargısındaki PTC sensörü üzerinden aşırı sıcaklık koruması bulunur. Faz kaybı ve asimetri ağırlıklı koruma ihtiyacında ise faz koruma röleleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Nötrlü ve nötrsüz trifaze modeller
Trifaze gerilim kontrol rölelerinin bir kısmı nötr bağlantısı gerektirmeden faz-faz gerilimlerini izler. Örneğin Tense DGK-04PF nötrsüz çalışan bir modeldir ve ayar değerleri faz-faz gerilimine göre verilir. GKE-63T gibi 3P+N modeller ise nötrü de izler ve faz-nötr gerilimlerine göre ayarlanır. Seçim yaparken ayar değerlerinin hangi gerilime göre tanımlandığına mutlaka dikkat edin.
DIN Ray, Klasik Kutu ve Dijital Modeller
Gerilim koruma röleleri montaj şekli ve ayar yöntemi bakımından farklı tiplerde üretilir. Tense'in gerilim kontrol röleleri kategorisinde analog ve dijital ayarlı, DIN ray ve klasik kutu tipli monofaze ve trifaze modeller birlikte yer alır.
DIN ray tipi
DIN ray tipi röleler sigorta ve şalterlerle aynı raya takılır. Pano içinde düzenli bir yerleşim sağlar ve modern dağıtım panolarında en çok tercih edilen montaj şeklidir.
Klasik kutu (soketli) tip
Klasik kutu tipi röleler bir soket üzerine takılır. Soket panoya sabit kalırken röle gövdesi kolayca çıkarılıp takılabilir. Bu yapı özellikle sanayi ve motor kumanda panolarında, arıza durumunda hızlı değişim için tercih edilir.
Analog ve dijital ayarlı modeller
Analog modellerde eşikler potansiyometre ile ayarlanır. Dijital modellerde ayarlanan ve ölçülen değerler ekranda sayısal olarak görülür; ayar, modele göre ön paneldeki düğmeler veya butonlarla yapılır. Örneğin Tense DGK-01 kılavuzuna göre ayar düğmesi çevrilirken ekranda set değeri, düğme bırakıldıktan 2 saniye sonra ise ölçülen gerilim görünür. Bu yapı eşiklerin net ayarlanmasını ve sahada mevcut gerilimin doğrudan okunmasını kolaylaştırır.
Kontak çıkışlı ve direkt bağlantılı modeller
Önemli bir ayrım da rölenin yükü nasıl kestiğidir. DGK serisi gibi kontak çıkışlı röleler yükü doğrudan taşımaz; çıkış kontakları bir kontaktörün bobinini kumanda eder ve akımı kontaktör taşır. GKE serisi gibi direkt bağlantılı modellerde ise yük akımı rölenin kendisinden geçer ve ayrı kontaktöre gerek kalmaz.
Tense DGK-01: monofaze, DIN ray
Tense DGK-01 Dijital Monofaze Aşırı-Düşük Gerilim Kontrol Rölesi, DIN ray tipi, dijital ayarlı bir monofaze gerilim kontrol rölesidir.
- Yüksek gerilim ayarı: 230–280 V AC
- Düşük gerilim ayarı: 150–210 V AC
- Hata bekleme zamanı: 0,1–10 sn
- Kılavuza göre çalışma gerilimi aralığı: 140–290 V (L-N)
- Kontak: 5 A, 250 V AC (rezistif yük)
- DIN ray montaj
Kılavuzda hatadan çıkış için 5 V histerezis tanımlanır: gerilim yüksek set değerinin 5 V altına indiğinde veya düşük set değerinin 5 V üzerine çıktığında, ayarlanan süre beklenip röle yeniden çeker.
DGK-01, kontaktörle birlikte kullanıldığında röle kapasitesinden bağımsız olarak daha büyük monofaze yüklerin gerilim korumasında değerlendirilebilir. Kontaktörün anma akımı yüke göre seçilmelidir.
Tense DGK-01 Ürününü İnceleyin
Tense DGK-04PF: trifaze, klasik kutu, faz sırası ve PTC
Tense DGK-04PF Dijital Trifaze Aşırı-Düşük Gerilim Kontrol Rölesi, klasik kutu (soketli) tipte, faz sırası korumalı ve PTC girişli bir trifaze modeldir.
- Yüksek gerilim ayarı: 400–460 V AC
- Düşük gerilim ayarı: 230–360 V AC
- Hata bekleme zamanı: 0,1–10 sn
- Faz sırası kontrolü
- PTC girişiyle motor sıcaklık koruması
- Nötrsüz çalışma
- Kontak: 5 A, 250 V AC (rezistif yük)
Tense kılavuzuna göre faz sırası ters olduğunda ve PTC üzerinden motor sıcaklığı nominal değerin üzerine çıktığında röle çıkış kontağını değiştirir. Motor sıcaklığı düştüğünde ve bekleme süresi dolduğunda çıkış yeniden devreye girer. Bu özellikleriyle DGK-04PF özellikle motor, pompa ve kompresör panolarında değerlendirilebilir.
Tense DGK-04PF Ürününü İnceleyin
Akım Korumalı Modeller (GKE Serisi)
Tense GKE serisi, gerilim korumasını akım korumasıyla birleştiren dijital rölelerden oluşur. Bu modellerin ortak noktası yükün doğrudan röle üzerinden beslenmesidir; ayrı bir kontaktör kullanılmaz.
Tense GKE-40
Tense GKE-40 Dijital Monofaze Gerilim Koruma Rölesi, Tense'in tanımına göre maksimum 40 A'e kadar yükler için uygundur. Dahili akım trafolu ve dahili kontaktörlü yapısıyla, ayrı kontaktöre gerek kalmadan yükü doğrudan anahtarlar.
- Yüksek gerilim ayarı: 230–300 V AC
- Düşük gerilim ayarı: 120–210 V AC
- Hata bekleme zamanı: 0,1–600 sn
- DIN ray montaj; kılavuza göre kablo çapı en fazla 6 mm²
GKE-40, monofaze daire ve küçük işyeri panolarında tek cihazla gerilim koruması isteyen kullanıcılar için pratik bir seçenektir.
Tense GKE-40 Ürününü İnceleyin
GKE-63E, GKE-63 ve trifaze GKE modelleri
Monofaze tarafta GKE-63E, 1–63 A ayarlanabilir aşırı akım koruması, gerçek RMS ölçüm ve aşırı ısınma koruması sunar. GKE-63 ise buna ek olarak kaçak akım algılama ve kWh görüntüleme özelliğine sahiptir.
Trifaze tarafta GKE-63T, GKE-100T ve GKE-125T modelleri 63 A, 100 A ve 125 A direkt bağlantı seçenekleri sunar. GKE-63T'nin resmi kılavuzunda aşırı/düşük gerilim, 1–63 A aşırı akım, gerilim asimetrisi, faz sırası ve aşırı ısınma korumaları ile senkron ve asenkron çalışma modu yer alır. Bağlantı ve ayar adımlarını Tense GKE-63T kullanım kılavuzu yazımızda bulabilirsiniz.
Tüm akım korumalı dijital modelleri dijital gerilim koruma röleleri kategorisinde inceleyebilirsiniz.
Dijital Gerilim Koruma Rölelerini İnceleyin
Gerilim Koruma Rölesi Seçim Tablosu
Aşağıdaki tablo, yazıda ele aldığımız Tense modellerini temel seçim kriterlerine göre özetler. Değerler ürün sayfaları ve Tense dokümanlarından alınmıştır.
| Model | Faz | Montaj | Yüksek / düşük gerilim ayarı | Yükü nasıl keser? | Ek koruma |
|---|---|---|---|---|---|
| DGK-01 | Monofaze | DIN ray | 230–280 V / 150–210 V | Kontak çıkışı, kontaktörle | Hata bekleme 0,1–10 sn |
| DGK-04PF | Trifaze, nötrsüz | Klasik kutu (soketli) | 400–460 V / 230–360 V | Kontak çıkışı, kontaktörle | Faz sırası, PTC |
| GKE-40 | Monofaze | DIN ray | 230–300 V / 120–210 V | Direkt, 40 A'e kadar | Hata bekleme 0,1–600 sn |
| GKE-63E | Monofaze | DIN ray | 220–300 V / 80–210 V | Direkt, 63 A'e kadar | Aşırı akım 1–63 A, aşırı ısınma |
| GKE-63T | Trifaze, 3P+N | DIN ray | 220–300 V / 80–210 V | Direkt, 63 A'e kadar | Aşırı akım, asimetri, faz sırası |
Adım adım seçim
- Faz yapısını belirleyin: Monofaze mi, trifaze mi? Trifaze ise nötr var mı?
- Yük akımını öğrenin: Direkt bağlantılı model mi yeterli, yoksa kontaktörlü çözüm mü gerekli?
- Montaj tipine karar verin: Panoda DIN ray mı, soketli klasik kutu mu kullanılıyor?
- Ek koruma ihtiyacını değerlendirin: Motor yükü varsa faz sırası ve PTC; akım koruması isteniyorsa GKE serisi.
- Ayar aralığını kontrol edin: Korunacak cihazın kabul ettiği gerilim aralığı, rölenin ayar aralığı içinde kalmalıdır.
Gerilim Koruma Rölesi Kullanımında Sık Yapılan Hatalar
- Ayarları kontrol etmeden devreye almak: Eşik ve gecikme değerleri korunacak yüke göre ayarlanmalıdır.
- Hata bekleme süresini çok kısa tutmak: Kısa dalgalanmalarda gereksiz açmalar ve yükün sık açılıp kapanması oluşabilir.
- Kontak çıkışlı röleye doğrudan yük bağlamak: DGK gibi kontak çıkışlı modellerde yük kontaktör üzerinden beslenmelidir.
- Faz-faz ve faz-nötr ayarlarını karıştırmak: Nötrsüz trifaze rölelerde eşikler faz-faz gerilimine göredir.
- Direkt bağlantılı rölede akım sınırını aşmak: Röle anma akımı, hattın yükü ve üst koruma elemanıyla uyumlu olmalıdır.
- Röleyi sigorta veya RCD yerine görmek: Gerilim koruma rölesi bu cihazları tamamlar, yerine geçmez.
Güvenlik uyarısı: Pano içindeki bağlantı, ayar ve ölçüm işlemleri yalnızca yetkin elektrik personeli tarafından, enerji kesilerek, uygun kişisel koruyucu donanımla ve ürün kılavuzuna uygun şekilde yapılmalıdır.
Tense'in trifaze, akım korumalı GKE modellerini karşılaştırmak isterseniz Tense GKE-63T, GKE-100T ve GKE-125T farkları yazımıza göz atabilirsiniz.
Gerilim Koruma Rölesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gerilim koruma rölesi nedir?
Şebeke gerilimini izleyen, gerilim ayarlanan üst veya alt sınırın dışına çıktığında yükü devreden çıkaran ve gerilim normale döndüğünde ayarlı gecikmeyle yeniden devreye alan koruma cihazıdır.
Gerilim koruma rölesi ile gerilim kontrol rölesi aynı şey mi?
Evet. Piyasada iki ifade de aynı ürün grubu için kullanılır. Tense ürün isimlerinde "gerilim kontrol rölesi" ifadesi de geçer.
Aşırı düşük gerilim rölesi ne işe yarar?
Gerilimin hem ayarlanan üst sınırın üzerine çıkmasına hem de alt sınırın altına düşmesine karşı yükü korur. Tense DGK-01 ve DGK-04PF bu gruba örnektir.
Evde gerilim koruma rölesi gerekli mi?
Gerilim dalgalanmalarının sık yaşandığı bölgelerde ve hassas cihazların bulunduğu konutlarda ek koruma sağlar. Monofaze daireler için GKE-40 veya DGK-01 gibi modeller değerlendirilebilir.
Trifaze gerilim koruma rölesi nötr ister mi?
Modele göre değişir. DGK-04PF nötrsüz çalışır; GKE-63T ise 3P+N bağlantıyla nötrü de izler.
Gerilim koruma rölesi motoru korur mu?
Aşırı ve düşük gerilime karşı korur. Faz sırası ve PTC girişi olan DGK-04PF gibi modeller motor korumasına ek katkı sağlar. Motorun aşırı akım koruması için ayrıca uygun motor koruma elemanı kullanılmalıdır.
DIN ray ve klasik kutu tip arasındaki fark nedir?
DIN ray tipi röleler doğrudan raya takılır. Klasik kutu tipi röleler bir sokete takılır; soket panoda kalırken röle kolayca değiştirilebilir.
Hata bekleme süresi ne kadar olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur. Çok kısa süre gereksiz açmalara, çok uzun süre ise yükün sınır dışı gerilime daha uzun maruz kalmasına neden olur. Değer, yükün özelliklerine göre belirlenmelidir.
Tense ürünlerinin garantisi ne kadar?
İnovasyonTest'ten alınan Tense ürünleri orijinal, faturalı ve 12 ay garantilidir.
Sonuç: Doğru Gerilim Koruma Rölesi Nasıl Seçilir?
Gerilim koruma rölesi nedir sorusunun kısa cevabı, şebekedeki aşırı ve düşük gerilime karşı yükü otomatik olarak devreden çıkaran bir koruma cihazıdır. Doğru model; faz yapısına, yük akımına, montaj tipine ve ek koruma ihtiyacına göre seçilir.
Kontaktörle çalışan monofaze uygulamalarda DGK-01, motor ve pompa panolarında faz sırası ve PTC korumalı DGK-04PF, tek cihazla doğrudan koruma isteyen monofaze tesisatlarda GKE-40 değerlendirilebilir. Akım korumasının da istendiği uygulamalarda GKE serisinin monofaze ve trifaze modelleri öne çıkar.
Dijital Gerilim Koruma Röleleri
Uygulamanıza uygun modeli seçmek veya proje listeleriniz için kurumsal teklif almak isterseniz İnovasyonTest teknik ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları