Teklif İste

İhtiyacınız olan ürün için teklif talebinizi bize iletin.

Ölçü Aletlerinde CAT II, CAT III ve CAT IV Ne Anlama Gelir? Güvenlik Kategorileri Rehberi

16-11-2026 10:23
Ölçü Aletlerinde CAT II, CAT III ve CAT IV Ne Anlama Gelir? Güvenlik Kategorileri Rehberi

Ölçü Aletlerinde CAT II, CAT III ve CAT IV Ne Anlama Gelir? Güvenlik Kategorileri Rehberi

CAT III, CAT IV nedir sorusu, multimetre veya pensampermetre alırken en sık karşılaşılan ama en az anlaşılan konulardan biridir. Cihazın ön panelinde yazan "CAT III 1000 V" veya "CAT IV 600 V" ifadesi, ölçü aletinin hangi elektrik noktalarında güvenle kullanılabileceğini gösteren ölçüm kategorisidir.

Bu kategoriler cihazın ne kadar doğru ölçtüğünü değil, ölçüm sırasında oluşabilecek ani gerilim darbelerine karşı kullanıcıyı ne ölçüde koruduğunu tanımlar. Yanlış kategoride kullanılan bir ölçü aleti, normal çalışırken bile ciddi bir ark ve yanık riskine yol açabilir.

Bu rehberde ölçüm kategorilerinin neden var olduğunu, CAT II, CAT III ve CAT IV'ün hangi noktaları kapsadığını, gerilim değeriyle kategori arasındaki ilişkiyi, test kablosu ve probların önemini ve güvenli cihaz seçimini Fluke, Hioki ve Brymen örnekleriyle açıklıyoruz.

Multimetre Modellerini İnceleyin

Ölçüm Kategorileri Neden Var?

Elektrik şebekesinde gerilim her zaman sabit değildir. Yıldırım düşmesi, büyük motorların devreye girip çıkması veya şalter manevraları kısa süreli ama çok yüksek gerilim darbeleri (transient) oluşturabilir.

Bu darbeler mikrosaniyeler sürer, ancak tepe değerleri nominal gerilimin çok üzerine çıkabilir. Ölçü aletinin iç yalıtımı, giriş koruması veya probları bu darbeye dayanamazsa cihaz içinde ark oluşabilir.

Ark, şebekeden beslenmeye devam ettiği sürece büyüyebilir. Kaynağa yakın noktalarda kullanılabilir enerji çok yüksek olduğu için sonuç; cihaz hasarının ötesinde yanık ve ark parlaması (arc flash) yaralanmaları olabilir.

IEC 61010 Standardı Ne Tanımlar?

Ölçüm, kontrol ve laboratuvar ekipmanlarının elektriksel güvenliği IEC 61010 standart serisinde düzenlenir. IEC 61010-1 genel güvenlik şartlarını, ölçüm devrelerine ilişkin bölüm ölçüm kategorilerini, IEC 61010-2-033 el tipi multimetreleri ve IEC 61010-031 test kablosu ile probları kapsar.

Kategori tanımlarının ve test şartlarının ayrıntısı için standardın yayın tarihindeki güncel sürümü esas alınmalıdır.

CAT II, CAT III ve CAT IV Hangi Noktayı Kapsar?

Ölçüm kategorisi, ölçüm yapılan noktanın enerji kaynağına ne kadar yakın olduğuna göre belirlenir. Kaynağa yaklaştıkça hat empedansı düşer, olası darbe enerjisi ve kısa devre akımı artar; bu nedenle kategori numarası yükselir.

CAT II: Prize Bağlı Cihazlar

CAT II, şebekeye fiş ve priz üzerinden bağlanan yük devrelerini kapsar. Ev aletleri, taşınabilir el aletleri, ofis ekipmanları ve prizler bu gruptadır.

Prizden ölçüm yaparken bile priz panoya yakınsa veya hat kısa ise ortam CAT III'e yaklaşabilir. Bu nedenle sahada çoğu kullanıcı en az CAT III sınıflı bir cihaz tercih eder.

CAT III: Bina İçi Sabit Tesisat

CAT III, binanın sabit elektrik tesisatını kapsar. Dağıtım panoları, sigortalar ve otomatik devre kesiciler, baralar, buatlar, sabit kablolama, sabit bağlı motorlar ve endüstriyel ekipman bu kategoridedir.

Pano bakımı, motor ve sürücü arıza tespiti ile endüstriyel tesis elektriği işlerinin büyük bölümü CAT III ortamında yapılır.

CAT IV: Tesisatın Kaynağı

CAT IV, alçak gerilim tesisatının kaynağını kapsar. Bina giriş noktası, ana dağıtım panosunun şebeke tarafı, elektrik sayaçları, birincil aşırı akım koruma cihazları, havai hat bağlantıları ve yeraltı besleme kabloları bu gruptadır.

Trafo çıkışı, sayaç panosu ve ana giriş hücrelerinde çalışan ekipler için CAT IV sınıflı cihaz ve aksesuar kullanmak gerekir.

Şebekeye Bağlı Olmayan Devreler

Pil ile beslenen devreler, elektronik kartların düşük gerilimli bölümleri ve şebekeden yalıtılmış devreler ölçüm kategorisi gerektirmeyen gruptadır. Eski standart sürümlerinde bu grup CAT I olarak anılırdı.

Ancak cihazın bu tür devrelerde kullanılması, şebeke ölçümünde kategorisiz bir cihazın güvenli olduğu anlamına gelmez.

Ölçüm Kategorileri Özet Tablosu

Kategori Kapsadığı nokta Örnekler
Kategori yok Şebekeye doğrudan bağlı olmayan devreler Pil beslemeli devreler, elektronik kart sinyalleri
CAT II Prize bağlı yük devreleri Ev aletleri, taşınabilir el aletleri, prizler
CAT III Bina içi sabit tesisat Dağıtım panoları, sigortalar, baralar, sabit motorlar
CAT IV Alçak gerilim tesisatının kaynağı Sayaçlar, bina girişi, ana besleme kabloları

Gerilim Değeri ile Kategori İlişkisi

Kategori tek başına anlamlı değildir; yanında yazan gerilim değeriyle birlikte okunur. "CAT III 1000 V", cihazın CAT III ortamında 1000 V'a kadar çalışma geriliminde kullanılmak üzere tasarlandığını ve test edildiğini gösterir.

Kategori yükseldikçe ve gerilim arttıkça cihazın dayanması gereken darbe gerilimi de artar. Bu nedenle kategori ve gerilim birlikte değerlendirilir.

CAT III 1000 V mu, CAT IV 600 V mu?

Birçok endüstriyel multimetrede "CAT III 1000 V / CAT IV 600 V" ifadesi birlikte yer alır. Bunun nedeni, IEC 61010'da bu iki sınıfın aynı darbe gerilimi seviyesine karşılık gelmesidir.

Çalışma gerilimi CAT II CAT III CAT IV
600 V 4 kV 6 kV 8 kV
1000 V 6 kV 8 kV 12 kV

Tablodaki değerler, ilgili kategori ve gerilim için yaygın olarak kullanılan darbe dayanım seviyeleridir. Örneğin ürün sayfasında Fluke 87V için 8 kV, Brymen BM869s ve BM829s için 12 kV darbe dayanımı belirtilmiştir.

Yüksek Kategori Her Zaman Daha mı Güvenli?

Aynı gerilimde CAT IV, CAT III'ten daha yüksek darbe dayanımı ifade eder. Ancak "CAT IV 300 V" sınıflı bir cihaz, 1000 V'a yakın DC gerilimlerin ölçüldüğü bir uygulamada "CAT III 1000 V" cihazın yerine geçmez.

Doğru yaklaşım, ölçüm yapılacak noktanın hem kategorisini hem de en yüksek gerilimini belirleyip ikisini birlikte karşılayan cihazı seçmektir.

Faz–Toprak ve Faz–Faz Gerilimi

Kategori gerilimi genellikle ölçüm yapılan sistemin faz–toprak gerilimine göre değerlendirilir. Bununla birlikte ölçülecek en yüksek faz–faz gerilimi de cihazın ölçüm aralığı ve anma geriliminin içinde kalmalıdır.

Örneğin 400 V üç fazlı bir panoda faz–faz ölçümü yapılacaksa, kategori uygun olsa bile gerilim aralığı yetersiz bir cihaz kullanılmamalıdır. GES gibi yüksek DC gerilimli sistemlerde de dizi geriliminin cihazın DC anma değerini aşmadığı kontrol edilmelidir.

Problar ve Aksesuarlar da Önemli

Ölçüm sisteminin güvenlik sınıfı, zincirdeki en düşük sınıflı parça kadardır. CAT IV 1000 V sınıflı bir multimetre, CAT II sınıflı bir test kablosuyla kullanıldığında sistem fiilen CAT II seviyesine düşer.

Test kabloları ve problar IEC 61010-031 kapsamında ayrıca sınıflandırılır. Kablonun, probun, timsah klipsin ve adaptörün üzerinde kendi kategori ve gerilim değeri yazmalıdır.

Prob Ucu Kapakları Ne İşe Yarar?

CAT III ve CAT IV ortamlarında, probun açıkta kalan metal uç uzunluğu sınırlıdır. Uzun metal uç, panoda iki iletken arasına temas ederek kısa devre ve ark oluşturabilir.

Hioki L9300 Test Kablosu, prob ucuna kalıcı olarak entegre edilmiş güvenlik kapaklarıyla bu sorunu sahada pratik hale getirir. Kapak takılıyken CAT III 1000 V ve CAT IV 600 V sınıfındadır; kapak çıkarıldığında geçerli kategori için kablonun üzerindeki işaretleme ve kullanım kılavuzu kontrol edilmelidir.

  • Açılı 4 mm güvenlik muz fiş
  • 95 cm uzunluk, 10 A'e kadar akım
  • İki konumda kilitlenen entegre kapak, parmak koruyucu

Aksesuar Kontrol Listesi

  • Kablo yalıtımında çatlak, ezilme veya renk değişimi var mı?
  • Prob gövdesinde ve parmak koruyucuda kırık var mı?
  • Kablonun kategori ve gerilim değeri cihazınkiyle uyumlu mu?
  • Kullandığınız adaptör veya timsah klips aynı veya daha yüksek sınıfta mı?
  • Akım girişleri için sigortalar üreticinin belirttiği tipte mi?

Uyumlu test kabloları, problar ve diğer yardımcı ekipmanlar için ölçü aleti aksesuarları kategorisini inceleyebilirsiniz.

Güvenli Cihaz Seçimi

Güvenli cihaz seçimi; çalışılacak en yüksek kategoriyi, en yüksek gerilimi ve ortam koşullarını belirlemekle başlar. Ardından cihazın, kabloların ve aksesuarların bu şartları birlikte karşıladığı kontrol edilir.

Seçim Yaparken Bakılması Gerekenler

  • Çalışacağınız en yüksek kategori (CAT II, III veya IV)
  • Ölçülecek en yüksek AC ve DC gerilim
  • Akım girişlerindeki yüksek enerjili sigortalar
  • Yanlış kablo takılmasına karşı uyarı veya giriş kapakları
  • Toz, su ve düşme dayanımı gerektiren saha koşulları
  • Bağımsız test kuruluşu onayları ve cihaz üzerindeki işaretlemeler

Multimetre seçimine dair diğer kriterler için multimetre nasıl seçilir rehberimize, akım girişlerinin korunması için multimetre sigortası rehberimize göz atabilirsiniz.

Fluke 87V Endüstriyel Multimetre

Fluke 87V, CAT III 1000 V / CAT IV 600 V sınıfında True RMS bir endüstriyel multimetredir. Motor sürücüleri için alçak geçiren filtre, 250 µs tepe değer yakalama ve dahili termometre sunar.

Pano, motor ve sürücü arıza tespitinde yaygın olarak kullanılır. Fluke modelleri arasındaki farkları Fluke multimetre rehberimizde ayrıntılı olarak karşılaştırdık.

Fluke 28 II IP67 Endüstriyel Multimetre

Fluke 28 II, CAT IV 600 V / CAT III 1000 V sınıfının yanında IP67 su ve toz koruması ile kılıfıyla 3 metreden düşmeye dayanıklı tasarım sunar.

Maden, liman, su arıtma ve açık saha tesisleri gibi zorlu ortamlarda güvenlik kategorisi kadar gövde dayanımı da önem kazanır.

Hioki DT4282 ve DT4256 Multimetreler

Hioki DT4282, 60.000 sayım ekranlı ve ±%0,025 DC V temel doğruluklu, CAT IV 600 V / CAT III 1000 V sınıfında yüksek hassasiyetli bir multimetredir. Ar-Ge, kalibrasyon ve hassas bakım ölçümleri için değerlendirilebilir.

Hioki DT4256 ise aynı güvenlik sınıfında; 10 A doğrudan akım girişi, AC pens sensörü girişi ve dahili gerilim dedektörüyle saha elektrikçileri için çok yönlü bir seçenektir. İki model de standart aksesuar olarak L9300 test kablosuyla gelir.

Brymen BM869s ve BM829s Multimetreler

Brymen BM869s, CAT IV 1000 V sınıfında, DC gerilimde 500.000 sayım çözünürlük sunan çift ekranlı bir True RMS multimetredir. VFD filtreli ölçüm ve çift K tipi sıcaklık girişiyle endüstriyel ve laboratuvar uygulamalarına hitap eder.

Brymen BM829s da CAT IV 1000 V sınıfındadır. Hayalet gerilimleri bastıran AutoCheck LoZ modu ve temassız gerilim algılama özelliği, pano ve tesisat işlerinde pratiklik sağlar.

Brymen modellerinde akım girişlerinde 10 kA ve 20 kA kesme kapasiteli yüksek enerjili sigortalar ve yanlış kablo takılmasına karşı uyarı veren BeepJack özelliği bulunur. İnovasyonTest, Brymen yetkili satıcısıdır; Brymen ürünlerinde 12 ay garanti uygulanır ve stoktaki ürünler aynı gün kargoya verilir.

Model Karşılaştırma Tablosu

Model Ölçüm kategorisi Öne çıkan özellik Uygun kullanım
Fluke 87V CAT III 1000 V / CAT IV 600 V Motor sürücü filtresi, tepe yakalama Endüstriyel bakım
Fluke 28 II CAT IV 600 V / CAT III 1000 V IP67, 3 m düşme dayanımı Zorlu saha koşulları
Hioki DT4282 CAT IV 600 V / CAT III 1000 V 60.000 sayım, ±%0,025 DC V Hassas ölçüm, Ar-Ge
Hioki DT4256 CAT IV 600 V / CAT III 1000 V Pens sensörü girişi, gerilim dedektörü Saha elektrikçileri
Brymen BM869s CAT IV 1000 V 500.000 sayım, VFD filtresi Endüstri ve laboratuvar
Brymen BM829s CAT IV 1000 V LoZ, temassız gerilim algılama Pano ve tesisat
Hioki L9300 CAT III 1000 V / CAT IV 600 V (kapaklı) Entegre güvenlik kapağı Test kablosu yenileme

Ölçüm Kategorilerinde Sık Yapılan Hatalar

  1. Kategori yerine yalnızca gerilim değerine bakarak cihaz seçmek.
  2. Prizde kullanılan CAT II sınıflı bir cihazı ana panoda veya sayaç girişinde kullanmak.
  3. Yüksek sınıflı multimetreyi düşük sınıflı veya hasarlı test kablosuyla kullanmak.
  4. CAT III veya CAT IV ortamında prob kapaklarını çıkararak çalışmak.
  5. Sigortası atan cihaza orijinal olmayan veya düşük kesme kapasiteli sigorta takmak.
  6. Gerilim ölçerken test kablosunu akım girişinde unutmak.
  7. Üzerinde bağımsız test işaretlemesi bulunmayan cihazın kategori beyanına güvenmek.
  8. Düşmüş, ıslanmış veya gövdesi çatlamış cihazı kontrol etmeden kullanmaya devam etmek.

Güvenlik uyarısı: Enerjili panolarda ve tesisatlarda ölçüm yalnızca yetkin personel tarafından, uygun kişisel koruyucu donanım ve iş güvenliği prosedürleriyle yapılmalıdır. Ölçüm kategorisi, güvenli çalışma yöntemlerinin yerine geçmez.

CAT III ve CAT IV Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

CAT III ve CAT IV arasındaki fark nedir?

CAT III bina içi sabit tesisatı, CAT IV ise tesisatın kaynağını (bina girişi, sayaç, ana besleme) kapsar. Aynı gerilimde CAT IV sınıfı daha yüksek darbe gerilimine dayanım ifade eder.

CAT III 1000 V multimetre ana panoda kullanılabilir mi?

Ana panonun şebeke tarafı ve sayaç girişi CAT IV kabul edilir. Bu noktalar için cihazın ve aksesuarların CAT IV sınıfında olması gerekir; panonun çıkış tarafındaki dağıtım devreleri ise CAT III kapsamındadır.

Ev tesisatı için CAT II multimetre yeterli mi?

Prizdeki ve cihazdaki ölçümler CAT II kapsamındadır. Ancak sigorta kutusu ve sabit tesisatta ölçüm yapılacaksa en az CAT III sınıflı bir cihaz tercih edilmelidir.

Neden bazı cihazlarda iki farklı CAT değeri yazar?

"CAT III 1000 V / CAT IV 600 V" gibi ifadeler, cihazın iki sınıfın her birinde hangi gerilime kadar kullanılabileceğini gösterir. Bu iki sınıf aynı darbe gerilimi seviyesine karşılık gelir.

Test kablosunun kategorisi neden önemli?

Ölçüm sisteminin güvenliği en düşük sınıflı parça kadardır. CAT IV sınıflı bir cihaz, CAT II sınıflı bir kabloyla kullanıldığında sistem CAT II seviyesinde kalır.

Ölçüm kategorisi cihaz doğruluğunu gösterir mi?

Hayır. Ölçüm kategorisi yalnızca güvenlikle ilgilidir. Doğruluk, çözünürlük ve True RMS gibi özellikler ayrıca değerlendirilir.

GES'te hangi kategoride cihaz kullanılmalı?

Ölçüm noktasının konumuna ve dizi gerilimine göre değişir. DC tarafta yüksek gerilimler oluşabildiği için cihazın DC gerilim anma değeri ve kategorisi birlikte kontrol edilmelidir.

Sonuç: Güvenlik Kategorisi Doğru Cihaz Seçiminin Temelidir

CAT III, CAT IV nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Bu ifadeler ölçü aletinin hangi elektrik noktasında, hangi gerilime kadar ve hangi darbe seviyesine dayanacak şekilde güvenle kullanılabileceğini gösterir.

Prize bağlı cihazlarda CAT II, bina içi sabit tesisatta CAT III, tesisatın kaynağında ise CAT IV gerekir. Kategori her zaman gerilim değeriyle birlikte okunmalı; test kabloları ve aksesuarlar da aynı veya daha yüksek sınıfta olmalıdır.

Fluke 87V ve 28 II, Hioki DT4282 ve DT4256 ile Brymen BM869s ve BM829s, farklı ihtiyaçlar için CAT III ve CAT IV sınıflı seçenekler sunar. Hioki L9300 gibi kapaklı test kabloları ise mevcut cihazların güvenli kullanımını destekler.

Multimetre Modelleri

Ölçü Aleti Aksesuarları

Hioki Ölçü Aletleri

Brymen Multimetreler

Çalışacağınız ortama uygun kategori ve model seçimi ya da kurumsal teklif için WhatsApp üzerinden İnovasyonTest teknik ekibine ulaşabilirsiniz.

İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.