Fotosel Çeşitleri: Karşılıklı, Reflektörlü ve Cisimden Yansımalı Fotosel Farkı
Fotosel Çeşitleri: Karşılıklı, Reflektörlü ve Cisimden Yansımalı Fotosel Farkı
Fotosel çeşitleri, ışığın cisme nasıl gönderildiğine ve geri nasıl alındığına göre üç ana gruba ayrılır: karşılıklı (verici-alıcı), reflektörlü ve cisimden yansımalı fotoseller. Üçü de cismi temas etmeden algılar; ancak menzil, montaj ve algılanabilen cisim türü bakımından birbirinden belirgin şekilde ayrılır.
Fotosel sensörler; konveyörlerde ürün sayımı, paketleme makinelerinde ürün varlık kontrolü, otomatik kapı ve bariyerlerde geçiş algılama, depolama sistemlerinde konum takibi gibi birçok otomasyon uygulamasında kullanılır.
Endüktif sensörlerden farklı olarak fotoseller yalnızca metali değil; karton, plastik, ahşap ve cam gibi farklı malzemeleri de algılayabilir. Bu esneklik, doğru fotosel tipinin seçilmesini daha da önemli hâle getirir.
Bu rehberde fotoselin çalışma prensibini, üç fotosel tipinin farklarını, reflektör seçimini, menzil ve çıkış tipini (PNP, NPN, röle) YLCN ve SELİ modelleri üzerinden açıklıyoruz.
Fotosel Nasıl Çalışır?
Fotosel, bir ışık vericisi (emitter) ve bir ışık alıcısından (receiver) oluşan optik bir sensördür. Verici, modüle edilmiş bir ışık demeti gönderir; alıcı bu ışığın kendisine ulaşıp ulaşmadığını veya ne kadar ulaştığını değerlendirir.
Işık demetinin kesilmesi ya da cisimden yansıyarak geri gelmesi, alıcıdaki ışık miktarını değiştirir. Sensörün değerlendirme devresi bu değişimi belirli bir eşikle karşılaştırır ve çıkışı anahtarlar.
Fotosel çeşitleri arasındaki fark, verici ile alıcının konumu ve ışığın alıcıya hangi yoldan geri döndüğüdür:
- Karşılıklı fotosel: Verici ve alıcı ayrı gövdelerdedir; cisim aradaki ışık demetini keser.
- Reflektörlü fotosel: Verici ve alıcı aynı gövdededir; ışık karşıdaki reflektörden geri döner, cisim bu demeti keser.
- Cisimden yansımalı fotosel: Verici ve alıcı aynı gövdededir; ışık doğrudan algılanacak cisimden yansıyarak geri döner.
Light-On ve Dark-On Çalışma
Fotosel çıkışının ne zaman aktif olacağı iki şekilde tanımlanır. Light-on çalışmada alıcı ışık aldığında, dark-on çalışmada ise ışık kesildiğinde çıkış aktif olur.
Bu yazıda ele alınan modellerin tamamı NO+NC kontak yapısına sahiptir. Yani aynı sensör üzerinde biri normalde açık, diğeri normalde kapalı iki çıkış bulunur; uygulamanın ihtiyacına göre uygun çıkış kullanılabilir.
Karşılıklı (Verici-Alıcı) Fotosel
Karşılıklı fotoselde verici ve alıcı birbirine bakacak şekilde karşılıklı monte edilir. Verici sürekli olarak alıcıya ışık gönderir; aradan geçen cisim ışığı kestiğinde sensör çıkışı değişir.
Avantajları
- Fotosel çeşitleri arasında genellikle en uzun algılama mesafesini sunar.
- Cismin rengi, yüzey parlaklığı veya yansıtma özelliği algılamayı çok az etkiler; ışığı geçirmeyen hemen her cisim algılanır.
- Tozlu ve kirli ortamlarda, aynı menzilde diğer tiplere göre daha fazla güvenlik payı bırakır.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- İki ayrı gövde olduğu için iki tarafa da kablo çekilmesi ve besleme verilmesi gerekir.
- Verici ile alıcının hassas şekilde hizalanması gerekir; titreşimli montajlarda hizalama zamanla bozulabilir.
- Şeffaf cisimler ışığı tamamen kesmeyebilir ve güvenilir algılanmayabilir.
YLCN G18-3C10PCT Karşılıklı Fotosel
YLCN G18-3C10PCT, M18 silindirik plastik gövdeli, karşılıklı (verici-alıcı) tip bir fotoseldir. Ürün sayfasındaki teknik özellikler:
- Algılama mesafesi: 10 m
- Çalışma gerilimi: 10-30 V DC
- Çıkış tipi: PNP
- Kontak yapısı: NO+NC
- Bağlantı: M12 konnektörlü
- Garanti: 6 ay
Uzun konveyör hatlarında geçiş algılama, depo kapıları ve geniş makine girişlerinde cisim varlık kontrolü gibi uygulamalarda değerlendirilebilir. M12 konnektörlü yapısı, bakım sırasında sensörün kabloyu sökmeden değiştirilmesini kolaylaştırır.
Reflektörlü Fotosel ve Reflektör Seçimi
Reflektörlü fotoselde verici ve alıcı aynı gövdededir. Gönderilen ışık karşıya monte edilen bir reflektöre çarpar ve aynı yoldan geri döner. Aradan geçen cisim bu demeti kestiğinde sensör çıkışı değişir.
Avantajları
- Kablolama ve besleme yalnızca tek tarafta yapılır; karşı tarafa yalnızca pasif bir reflektör monte edilir.
- Karşılıklı fotosele göre kurulumu ve hizalaması daha kolaydır.
- Cisimden yansımalı fotosele göre daha uzun menzil sunar.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Parlak, ayna gibi yansıtıcı yüzeyli cisimler ışığı sensöre geri yansıtabilir ve sensör cismi görmeyebilir. Bu tür uygulamalarda polarize filtreli reflektörlü fotoseller veya farklı bir algılama tipi değerlendirilmelidir.
- Reflektörün kirlenmesi, çizilmesi veya yerinden oynaması algılama güvenilirliğini düşürür.
- Katalogdaki menzil, belirli bir reflektörle ölçülmüş değerdir. Daha küçük veya farklı tip bir reflektör kullanıldığında gerçek menzil kısalabilir.
Reflektör Nasıl Seçilir?
Sensör Aksesuarları kategorisinde farklı boyut ve montaj yapısında YLCN fotosel reflektörleri bulunur: kare, dikdörtgen ve yuvarlak plastik reflektörler; vida delikli modeller; geniş petekli yapıda reflektör; kendinden yapışkanlı şerit ve A4 levha reflektörler.
- Menzil: Uzun mesafelerde daha geniş yüzeyli reflektör tercih edin.
- Montaj: Vida delikli plastik reflektörler titreşimli makinelerde daha sağlam bağlantı sağlar; yapışkanlı şerit reflektörler düz yüzeylerde hızlı uygulama imkânı sunar.
- Hizalama toleransı: Geniş yüzeyli reflektörler hizalama hatalarına karşı daha toleranslıdır.
- Ortam: Kirlenme riskinin yüksek olduğu yerlerde reflektörün kolay temizlenebilir ve erişilebilir konumda olmasına dikkat edin.
Reflektör seçerken fotosel ürün sayfasında veya üretici kataloğunda önerilen reflektör tipi varsa ona öncelik verin.
YLCN G18-3B2PCT M18 Reflektörlü Fotosel
YLCN G18-3B2PCT, M18 silindirik plastik gövdeli reflektörlü bir fotoseldir. Ürün sayfasına göre algılama mesafesi 2 m, çalışma gerilimi 10-30 V DC, çıkış tipi PNP ve kontak yapısı NO+NC'dir. M12 konnektörlü olarak gelir ve 6 ay garantilidir.
Konveyörlerde kutu ve koli algılama, paketleme makinelerinde ürün varlık kontrolü gibi orta mesafeli uygulamalar için değerlendirilebilir.
YLCN G50-4B10JC Kübik Reflektörlü Fotosel
YLCN G50-4B10JC, 50×50 mm kübik gövdeli, röle çıkışlı bir reflektörlü fotoseldir. Ürün sayfasındaki teknik özellikler:
- Algılama mesafesi: 10 m
- Çalışma gerilimi: 24-240 V AC/DC
- Çıkış tipi: Röle kontak çıkışı
- Kontak yapısı: NO+NC
- Garanti: 6 ay
Geniş besleme gerilimi aralığı ve röle çıkışı sayesinde PLC bulunmayan basit kumanda devrelerinde, kapı ve bariyer sistemlerinde veya doğrudan bir kontaktör bobini sürülmesi gereken uygulamalarda değerlendirilebilir.
Cisimden Yansımalı Fotosel
Cisimden yansımalı fotoselde (difüz fotosel) verici ve alıcı yine aynı gövdededir; ancak karşıda reflektör yoktur. Gönderilen ışık algılanacak cismin yüzeyinden yansır ve alıcıya geri döner. Alıcıya yeterli ışık ulaştığında sensör cismi algılar.
Avantajları
- Tek gövde ve tek montaj noktası yeterlidir; karşıya reflektör veya alıcı yerleştirmek gerekmez.
- Karşı tarafa erişimin olmadığı, dar veya tek taraflı montaj gereken uygulamalar için uygundur.
- Kurulum ve devreye alma en hızlı fotosel tipidir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Menzil diğer iki tipe göre daha kısadır.
- Algılama mesafesi cismin rengine, yüzey yapısına ve parlaklığına bağlıdır. Açık renkli, mat yüzeyler daha uzaktan; koyu renkli veya ışığı emen yüzeyler daha yakından algılanır.
- Cismin arkasındaki parlak veya açık renkli bir arka plan, cisim yokken bile algılamaya neden olabilir. Bu tür durumlarda hassasiyet ayarı yapılmalı veya arka plan bastırmalı (background suppression) modeller değerlendirilmelidir.
Katalogdaki algılama mesafesi, standart bir beyaz referans yüzeye göre verilir. Uygulamadaki gerçek cisimle deneme yapmak, montaj mesafesini belirlemenin en güvenilir yoludur.
SELİ SLP18-D50PLC Cisimden Yansımalı Fotosel
SELİ SLP18-D50PLC, M18 silindirik plastik gövdeli, cisimden yansımalı tip bir fotoseldir. Ürün sayfasındaki teknik özellikler:
- Algılama mesafesi: 50 cm
- Çalışma gerilimi: 10-30 V DC
- Çıkış tipi: PNP
- Kontak yapısı: NO+NC
- Bağlantı: 2 m kablolu
- Koruma sınıfı: IP67
- Garanti: 6 ay
Konveyör üzerinde ürün varlık kontrolü, dolum makinelerinde şişe veya kap algılama, montaj hatlarında parça kontrolü gibi kısa mesafeli uygulamalar için değerlendirilebilir.
Fotosel Çeşitleri Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Karşılıklı | Reflektörlü | Cisimden yansımalı |
|---|---|---|---|
| Gövde sayısı | 2 (verici + alıcı) | 1 + reflektör | 1 |
| Kablolama | İki tarafa | Tek tarafa | Tek tarafa |
| Menzil | En uzun | Orta - uzun | En kısa |
| Hizalama | Hassas hizalama gerekir | Reflektöre hizalama | Hizalama gerekmez |
| Cisim rengi / yüzeyi | Etkisi az | Parlak yüzeyler sorun olabilir | Algılama mesafesini doğrudan etkiler |
| Şeffaf cisim | Güvenilir değil | Güvenilir değil | Güvenilir değil |
| Bu yazıdaki örnek | YLCN G18-3C10PCT (10 m) | YLCN G18-3B2PCT (2 m), YLCN G50-4B10JC (10 m) | SELİ SLP18-D50PLC (50 cm) |
Şeffaf cam veya film gibi cisimler, standart fotosellerin üç tipinde de güvenilir şekilde algılanmayabilir. Bu tür uygulamalarda üretici önerisine göre özel optik sensörler değerlendirilmelidir.
Renk veya kontrast farkına göre algılama gereken uygulamalar, örneğin ambalaj üzerindeki baskı işaretinin okunması, için fotoseller kategorisinde kontrast (renk) fotoseli seçenekleri de bulunur.
Menzil, Çıkış Tipi (PNP/NPN, Röle) ve Bağlantı
Menzil Seçimi
Katalogdaki menzil ideal koşullarda ölçülen değerdir. Toz, buhar, yağ buharı, lens kirlenmesi ve cismin yüzey özellikleri gerçek menzili kısaltır. Bu nedenle uygulamadaki mesafeye göre bir miktar güvenlik payı bırakacak menzilde model seçmek doğru yaklaşımdır.
Örneğin 1,5 m'lik bir geçişte 2 m menzilli G18-3B2PCT reflektörlü fotosel düşünülebilir; ancak ortam tozluysa veya reflektör zamanla kirlenecekse daha uzun menzilli bir tip değerlendirilmelidir.
PNP ve NPN Çıkış
DC beslemeli fotosellerde transistör çıkışı PNP veya NPN tipindedir. PNP çıkış, aktif olduğunda çıkışa artı (+) besleme verir ve source tipi PLC girişleriyle kullanılır. NPN çıkış ise çıkışı 0 V'a çeker ve sink tipi girişlerle kullanılır.
Fotoseller kategorisinde birçok modelin hem PNP hem NPN versiyonu bulunur. Seçimi PLC veya kontrol kartının giriş tipine göre yapın.
Röle Çıkış
Röle çıkışlı fotosellerde çıkış, potansiyelsiz bir röle kontağıdır. Bu yapı, fotoseli PLC olmadan doğrudan bir kumanda devresine bağlamayı ve farklı gerilimdeki yükleri anahtarlamayı kolaylaştırır.
- Röle kontağının akım ve gerilim değerleri ürün dokümanından kontrol edilmeli, yük bu değerleri aşmamalıdır.
- Röle çıkışı mekanik olduğu için transistör çıkışa göre daha yavaştır; çok hızlı geçen cisimlerin sayımı için uygun olmayabilir.
- Sık anahtarlama yapılan uygulamalarda rölenin mekanik ömrü dikkate alınmalıdır.
Kablolu ve Konnektörlü Bağlantı
Kablolu modellerde sensör kablosu doğrudan gövdeden çıkar; ek bağlantı elemanı gerekmez. M12 konnektörlü modellerde ise sensör, uygun bir konnektörlü kabloyla bağlanır. Konnektörlü yapı, arıza veya bakım durumunda sensörün hızlı değiştirilmesini sağlar.
3 kablolu DC fotosellerde genel uygulama kahverengi uç besleme artı (+), mavi uç besleme eksi (0 V), siyah uç çıkıştır. NO+NC çıkışlı modellerde ikinci çıkışın hangi uçta olduğu ürün dokümanındaki bağlantı şemasından kontrol edilmelidir.
Güvenlik Uyarısı
24-240 V AC/DC beslemeli fotosellerin şebeke gerilimiyle bağlantısı yalnızca yetkin elektrik personeli tarafından, enerji kesilmiş ve kilitlenmiş devrede yapılmalıdır.
Standart fotoseller personel güvenliği için tasarlanmış emniyet cihazları değildir. Kişilerin tehlikeli makine bölgelerine girişini korumak için ilgili standartlara uygun emniyet ışık perdeleri ve emniyet devreleri kullanılmalıdır. Makine emniyetinde kullanılan acil durdurma devreleri hakkında acil stop butonu rehberimize göz atabilirsiniz.
Fotosel Kullanımında Sık Yapılan Hatalar
- Katalog menzilini sınırda kullanmak; toz ve kirlenme payı bırakmamak.
- Parlak metal veya streç filmli ürünlerde standart reflektörlü fotosel kullanmak ve cismin reflektör gibi davranmasıyla karşılaşmak.
- Cisimden yansımalı fotoselin arkasında açık renkli veya parlak bir arka plan bırakmak.
- Koyu renkli ürünleri, beyaz referans için verilen menzile göre algılamaya çalışmak.
- Karşılıklı fotoselde verici ve alıcıyı titreşimli bir montaj braketine bağlayıp hizalamanın bozulmasına neden olmak.
- Birden fazla fotoseli yan yana monte edip birinin ışığının diğerine ulaşmasına yol açmak.
- PLC girişi NPN iken PNP fotosel seçmek (veya tersi).
- Röle çıkışlı fotoseli, kontak değerlerini kontrol etmeden yüksek akımlı bir yüke bağlamak.
- Lensleri ve reflektörleri periyodik olarak temizlememek.
Fotosel Çeşitleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Fotosel çeşitleri nelerdir?
Fotoseller algılama yöntemine göre üç ana gruba ayrılır: karşılıklı (verici-alıcı) fotosel, reflektörlü fotosel ve cisimden yansımalı (difüz) fotosel. Bunların yanında renk veya kontrast fotoseli gibi özel tipler de bulunur.
Karşılıklı fotosel ile reflektörlü fotosel arasındaki fark nedir?
Karşılıklı fotoselde verici ve alıcı ayrı gövdelerdedir ve iki tarafa kablo çekilir. Reflektörlü fotoselde verici ve alıcı aynı gövdededir, karşıya yalnızca pasif bir reflektör konur.
Cisimden yansımalı fotosel nasıl çalışır?
Sensörün gönderdiği ışık algılanacak cismin yüzeyinden yansıyarak alıcıya geri döner. Yeterli ışık geri geldiğinde sensör cismi algılar. Menzil cismin rengine ve yüzeyine bağlıdır.
Hangi fotosel tipi en uzun menzili sunar?
Genel olarak karşılıklı fotoseller en uzun menzili sunar. Örneğin YLCN G18-3C10PCT karşılıklı fotoselin algılama mesafesi 10 m'dir. Kübik gövdeli reflektörlü modellerde de uzun menzil seçenekleri bulunur.
Reflektörlü fotosel parlak cisimleri algılar mı?
Parlak, ayna gibi yansıtıcı yüzeyler ışığı sensöre geri yansıtabilir ve sensör cismi algılamayabilir. Bu durumda polarize filtreli reflektörlü fotoseller veya farklı bir algılama tipi değerlendirilmelidir.
Fotosel için reflektör seçimi nasıl yapılır?
Menzile, montaj yüzeyine ve ortam koşullarına göre seçim yapılır. Uzun mesafelerde geniş yüzeyli reflektörler, titreşimli makinelerde vida delikli reflektörler, düz yüzeylerde yapışkanlı şerit reflektörler tercih edilebilir.
PNP fotosel ile röle çıkışlı fotosel arasındaki fark nedir?
PNP çıkış elektronik bir transistör çıkışıdır ve PLC girişleri için uygundur. Röle çıkış ise potansiyelsiz bir kontaktır; PLC olmadan doğrudan kumanda devrelerine bağlanabilir ancak daha yavaştır.
Fotosel şeffaf cisimleri algılar mı?
Standart fotoseller cam veya şeffaf film gibi cisimleri güvenilir şekilde algılamayabilir. Bu uygulamalar için üretici önerisine göre özel optik sensörler değerlendirilmelidir.
Fotosel emniyet amaçlı kullanılabilir mi?
Standart fotoseller personel güvenliği için tasarlanmamıştır. Kişi koruması için ilgili standartlara uygun emniyet ışık perdeleri ve emniyet devreleri kullanılmalıdır.
YLCN ve SELİ fotosellerde garanti var mı?
Evet. İnovasyonTest, YLCN ve SELİ ürünlerinde yetkili satıcıdır ve bu markaların fotoselleri 6 ay garantiyle sunulur.
Sonuç: Uygulamanıza Uygun Fotosel Nasıl Seçilir?
Fotosel çeşitleri arasında seçim yaparken önce montaj imkânını, ardından menzili ve algılanacak cismin yüzey özelliklerini değerlendirin. Uzun mesafe ve yüzeyden bağımsız algılama için karşılıklı, tek taraflı kablolama ile orta-uzun menzil için reflektörlü, tek noktadan montaj ve kısa mesafe için cisimden yansımalı fotosel uygundur.
Uzun mesafeli geçiş algılamada YLCN G18-3C10PCT; orta mesafeli konveyör uygulamalarında YLCN G18-3B2PCT; PLC olmayan kumanda devrelerinde röle çıkışlı YLCN G50-4B10JC; kısa mesafeli ürün varlık kontrolünde ise SELİ SLP18-D50PLC değerlendirilebilir.
İnovasyonTest, YLCN ve SELİ ürünlerinde yetkili satıcıdır. Bu markaların ürünleri 6 ay garantiyle sunulur; 5.000 TL ve üzeri siparişlerde kargo ücretsizdir, kredi kartına 12 aya varan taksit ve banka transferiyle ödemede ek indirim fırsatı bulunur.
Sensör Aksesuarları ve Fotosel Reflektörleri
Fotosel tipi, reflektör veya bağlantı şeması seçimi ile toplu alım için kurumsal teklif konusunda uygulamanızın bilgilerini İnovasyonTest teknik ekibiyle paylaşabilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları