Pens Tipi Güç Metre ile Güç Faktörü ve Harmonik Ölçümü
Pens Tipi Güç Metre ile Güç Faktörü ve Harmonik Ölçümü
Güç faktörü ölçümü, bir tesisin şebekeden çektiği akımı ne kadar verimli kullandığını gösteren temel kontrollerden biridir. Motorlar, trafolar, sürücüler ve elektronik yükler; aktif güce ek olarak reaktif güç ve harmonik akım da çeker. Bu durum hem kablo ve trafo kayıplarını artırır hem de kompanzasyon panosunun doğru çalışıp çalışmadığı konusunda soru işareti oluşturur.
Pens tipi güç metre, devreyi kesmeden akım ve gerilimi birlikte ölçerek aktif güç (kW), reaktif güç (kVAr), görünür güç (kVA), güç faktörü ve çoğu modelde harmonik bozulma değerlerini gösterir. Bu sayede pano başında birkaç dakika içinde bir yükün karakteri hakkında fikir edinilebilir.
Bu rehberde güç faktörünün ne anlama geldiğini, pens güç metrenin hangi değerleri ölçtüğünü, tek faz ve üç faz ölçümün nasıl yapıldığını, harmonik okumanın nasıl yorumlandığını, büyük akımlarda hangi aksesuarların kullanıldığını ve ölçüm verisinin telefona nasıl aktarıldığını Hioki ve Brymen modelleri üzerinden anlatıyoruz.
Güç Analizörleri ve Güç Ölçerleri İnceleyin
Güç Faktörü Nedir?
Alternatif akım devrelerinde şebekeden çekilen toplam güce görünür güç (S) denir. Bunun yalnızca bir bölümü faydalı işe, yani ısıya, ışığa veya mekanik işe dönüşür; bu bölüm aktif güçtür (P).
Güç faktörü (PF), aktif gücün görünür güce oranıdır: PF = P / S. Değer 1'e ne kadar yakınsa aynı iş için şebekeden o kadar az akım çekilir.
Reaktif güç (Q), endüktif ve kapasitif elemanların enerji depolayıp geri vermesiyle oluşur. Faydalı işe dönüşmez ama iletkenler üzerinden akım olarak taşınır. Reaktif güç, kompanzasyon ve reaktif ceza konularını ayrıntılı olarak Kompanzasyon Nedir? Reaktif Güç ve Reaktif Ceza Ölçümle Nasıl Önlenir? yazımızda ele aldık.
Cos φ ile Güç Faktörü Aynı Şey mi?
Cos φ, gerilim ve akımın temel bileşenleri (50 Hz) arasındaki faz açısının kosinüsüdür. Saf sinüzoidal bir sistemde güç faktörü ile cos φ birbirine eşittir.
Harmonik içeren sistemlerde ise durum değişir. Harmonik akımlar görünür gücü artırır ama aktif güce katkıları sınırlıdır. Bu nedenle sürücü, UPS veya LED sürücüsü gibi doğrusal olmayan yüklerde güç faktörü, cos φ değerinden daha düşük çıkabilir.
Pratikte bu fark şunu ifade eder: Kompanzasyon panosu cos φ değerini iyileştirmiş olsa bile harmonik yükü yüksek bir hatta güç faktörü düşük kalabilir. Ölçüm yaparken cihazın hangi değeri gösterdiğini bilmek bu yüzden önemlidir.
Endüktif ve Kapasitif Karakter
Motor ve trafo gibi yüklerde akım gerilimden geride kalır; bu endüktif karakterdir. Kondansatörler, uzun kablolar ve bazı elektronik güç kaynaklarında ise akım gerilimden önde olabilir; bu da kapasitif karakterdir.
Güç faktörü değerinin yanında yükün endüktif mi kapasitif mi olduğunu görmek, aşırı kompanzasyon gibi sorunları anlamak için gereklidir. Pens güç metrelerde bu bilgi faz açısının işaretiyle veya ayrı bir göstergeyle sunulur.
Pens Güç Metre Ne Ölçer?
Pens güç metre, klasik bir pensampermetreye gerilim ölçüm kabloları ve güç hesaplama yeteneği eklenmiş bir cihazdır. Çene akımı, kablolar ise gerilimi ölçer; cihaz bu iki sinyalden anlık güç ve türetilmiş değerleri hesaplar.
Tipik bir pens tipi güç metre şu değerleri gösterebilir:
- AC gerilim ve AC akım (True RMS)
- Aktif güç (W, kW)
- Reaktif güç (VAr, kVAr)
- Görünür güç (VA, kVA)
- Güç faktörü ve faz açısı
- Frekans
- Basit enerji ölçümü (kWh)
- Harmonik bozulma (THD) veya derece bazında harmonik seviyeleri
- Üç fazlı hatlarda faz sırası
True RMS ölçüm, bozulmuş dalga şekillerinde doğru akım ve gerilim değerleri için gereklidir. Konuyu True RMS nedir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Hioki CM3286-50 Güç Ölçer Pensampermetre
Hioki CM3286-50 (kısaca Hioki 3286), canlı hatta devreyi kesmeden gerilim, akım, aktif, reaktif ve görünür güç, güç faktörü, faz açısı ve frekans ölçen pens tipi bir güç ölçerdir. Üç fazlı hatlarda faz sırasını da tespit eder.
Ürün sayfasındaki teknik verilere göre öne çıkan özellikleri:
- AC gerilim 80,0 V – 600,0 V, AC akım 0,060 A – 600,0 A, True RMS
- Tek faz güç 0,005 kW – 360,0 kW
- Güç faktörü -1,000 – 1,000, faz açısı ileri -180,0° – geri 179,9°
- Ekranda aynı anda 4 parametre ve bağlantı noktası gösterimi
- MAX/MIN/AVG, PEAK ve otomatik tutma
- φ46 mm çene, CAT IV 600 V / CAT III 1.000 V
- Opsiyonel Z3210 adaptörü ile 30. dereceye kadar harmonik analizi ve telefona veri aktarımı
Ekranda üç faz bağlantı kılavuzu bulunması, sahada ölçüm sırasını takip etmeyi kolaylaştırır. Cihaz, aşırı akım durumunda veya süreklilik testinde gerilim algıladığında kırmızı arka ışık ve sesli uyarı verir.
Brymen BM157s Güç Ölçer Pensampermetre
Brymen BM157s, 45 mm U tipi çenesiyle 1.000 A'e kadar AC akım ve 600 V'a kadar gerilim ölçen True RMS güç ölçer pensampermetredir. Güç ölçümünü kW, kWh, güç faktörü ve THD değerleriyle tek cihazda toplar.
Ürün sayfasındaki verilere göre başlıca özellikleri:
- AC akım 40,00 A / 400,0 A / 1.000 A kademeleri
- W, VAR ve VA ölçümü; güç faktörü (PF = W/VA) 0,10 – 0,99 aralığında
- Çift ekranda W+PF, VA+PF veya VAR+PF gösterimi
- THD%-F (temel bileşene göre toplam harmonik bozulma), 51. harmoniğe kadar
- Tek faz ve dengeli üç faz yüklerde kWh kaydı, kalıcı bellek
- Dengesiz üç faz yüklerde ekran rehberiyle sıralı ölçüm
- A-lags-V göstergesiyle endüktif yük bilgisi
- CAT III 600 V güvenlik kategorisi
BM157s; kWh, güç faktörü ve THD değerlerini birlikte izlemek isteyen bakım ekipleri ve elektrik taahhüt firmaları için pratik bir seçenektir. İnovasyonTest, Brymen yetkili satıcısıdır; Brymen ürünleri 12 ay garantilidir ve stoktaki ürünler aynı gün kargoya verilir.
Güç Faktörü Ölçümü Nasıl Yapılır? Tek Faz ve Üç Faz Ölçüm
Güvenlik uyarısı: Pano içinde ölçüm yalnızca yetkin elektrik personeli tarafından, uygun kişisel koruyucu donanım ve iş güvenliği prosedürleriyle yapılmalıdır. Ölçüm noktasının gerilim seviyesi ve kategorisi, cihazın ve test kablolarının CAT sınıfını aşmamalıdır.
Ölçüm kategorileri hakkında ayrıntılı bilgi için CAT II, CAT III ve CAT IV ne anlama gelir? yazımıza bakabilirsiniz.
Tek Fazlı Devrede Ölçüm
- Cihazı güç (W) veya güç faktörü fonksiyonuna alın.
- Gerilim kablolarını ölçülecek devrenin faz ve nötr noktalarına, cihazın kılavuzunda belirtilen polariteye göre bağlayın.
- Pensi yalnızca faz iletkenine takın. Faz ve nötrü birlikte kapsarsanız akımlar birbirini sıfırlar ve güç okunmaz.
- Çene üzerindeki akım yönü işaretinin kaynaktan yüke doğru olmasına dikkat edin. Ters takılan pens, aktif gücü negatif gösterebilir.
- Yük sabitken değerleri okuyun; değişken yüklerde MAX/MIN/AVG fonksiyonunu kullanın.
İletkenin pens çenesinin ortasında durması doğruluğu artırır. Brymen BM157s ürün sayfasında, konum hatasının çene merkezi esas alınarak belirtildiği ifade edilir.
Dengeli Üç Fazlı Hatta Ölçüm
Dengeli ve bozulmasız bir üç faz sistemde, tek faz ölçümünden toplam güç tahmin edilebilir. Hioki CM3286-50, dengeli 3 faz 3 telli devrede 623,5 kW, 3 faz 4 telli devrede 1.080 kW'a kadar tahmini güç değeri verir.
Ancak bu hesaplama bir varsayıma dayanır. Hioki'nin ürün sayfasındaki notlara göre gösterilen üç faz güç değeri, 50/60 Hz'de dengeli ve bozulmasız sinüs dalgası varsayımıyla hesaplanır; dengesiz veya inverter kontrollü üç fazlı hatlarda doğru ölçüm yapılamaz.
Dengesiz Üç Fazlı Hatta Ölçüm
Fazlar arasında yük farkı varsa tek ölçüm yeterli olmaz. Bu durumda pens sırayla farklı fazlara takılır ve cihaz sonuçları birleştirir:
- Hioki CM3286-50: Dengesiz 3 faz 3 telli devrede iki, 3 faz 4 telli devrede üç tek faz ölçümünü otomatik olarak toplar.
- Brymen BM157s: Dengesiz yüklerde 3 telli ve 4 telli sistemler için ekran rehberiyle sıralı ölçüm yaparak toplam gücü hesaplar.
Sıralı ölçüm sırasında yük koşullarının değişmemesi gerekir. Hızla değişen yüklerde bu yöntem yalnızca yaklaşık bir sonuç verir; o durumda eş zamanlı ölçüm yapan bir güç analizörü daha uygundur.
Faz Sırası Kontrolü
Motor devreye alma ve pano değişikliklerinde faz sırası kontrolü, motorun yanlış yönde dönmesini önlemek için yapılır. Hioki CM3286-50, üç fazlı hatlarda faz sırası tespiti yapabilir; böylece ayrı bir faz sırası göstergesine gerek kalmadan aynı cihazla kontrol tamamlanabilir.
Harmonik Okuma
Harmonikler, şebeke frekansının (50 Hz) tam katlarındaki akım ve gerilim bileşenleridir. 3. harmonik 150 Hz, 5. harmonik 250 Hz, 7. harmonik 350 Hz frekansındadır.
Frekans konvertörleri, UPS'ler, bilgisayar güç kaynakları ve LED sürücüleri gibi doğrusal olmayan yükler sinüzoidal olmayan akım çeker. Bu akım, şebeke empedansı üzerinden gerilimde de bozulmaya yol açabilir.
THD Değeri Ne Anlatır?
THD (toplam harmonik bozulma), harmonik bileşenlerin toplam etkisinin temel bileşene oranıdır ve yüzde olarak ifade edilir. Akım için THD-I, gerilim için THD-V kısaltmaları kullanılır.
Brymen BM157s, THD%-F değerini gerilim veya akımla birlikte ikincil ekranda gösterir. Hioki CM3286-50 ise Z3210 adaptörü takılıyken GENNECT Cross uygulamasında 1. ile 30. derece arasındaki harmonik seviyelerini, içerik oranını ve toplam harmonik bozulmayı görüntüler.
Harmonik Ölçüm Sonucu Nasıl Yorumlanır?
- Akım THD yüksek, gerilim THD düşük: Harmonik kaynağı ölçülen yük olabilir, şebeke henüz belirgin şekilde etkilenmemiştir.
- Gerilim THD yüksek: Harmonik akımlar şebeke empedansında gerilim bozulmasına yol açmıştır; tesis genelinde inceleme gerekebilir.
- 5. ve 7. harmonik baskın: Altı darbeli doğrultuculu sürücülerde sık görülen bir tablodur.
- 3. harmonik baskın: Tek fazlı elektronik yüklerin yoğun olduğu tesislerde görülebilir ve nötr iletkeninde akım artışına neden olabilir.
Harmonik sınır değerleri ilgili standart ve yönetmeliklerle belirlenir. Bir değerin kabul edilebilir olup olmadığına karar verirken yayın tarihindeki güncel yönetmeliği ve dağıtım şirketinin uygulamasını kontrol edin.
Harmonik ve Kompanzasyon İlişkisi
Harmonik içeren bir hatta kondansatörler aşırı ısınabilir, sigortaları atabilir ve rezonans riski oluşabilir. Kompanzasyon panosunda sık sigorta atması veya kondansatör kaybı yaşanıyorsa harmonik ölçümü ilk kontrol edilecek noktalardan biridir.
Pens güç metre, böyle bir durumda hızlı bir ön tespit sağlar. Sorunun zamana bağlı değişimini görmek için ise kayıt yapan bir güç analizörü veya enerji kaydedici gerekir.
Esnek Probla Büyük Akım Ölçümü
Kalın kablolar, paralel iletkenler ve baralar standart pens çenesine sığmayabilir. Bu durumda iki farklı yaklaşım vardır: güç ölçerin kendi aksesuarını kullanmak veya akım ölçümü için esnek akım sensörüne geçmek.
Hioki CM3286-50 ile 600 A Üzeri
Hioki CM3286-50 için ürün sayfasında belirtilen yöntem, opsiyonel 9290-10 pens adaptörüdür. Bu adaptör 10:1 oranlı akım trafosu olarak çalışır; 1.000 A AC (5 dakikaya kadar 1.500 A) ölçüm, φ55 mm'ye kadar iletken ve 80 × 20 mm'ye kadar bara ölçümü sağlar.
Hioki CT6280 Esnek AC Akım Sensörü
Hioki CT6280, Rogowski bobini prensibiyle çalışan esnek bir AC akım sensörüdür. φ130 mm halka çapı ve 5 mm kablo kesiti sayesinde kalın iletkenlerin ve dar alanların etrafına kolayca yerleştirilir.
- 419,9 A / 4.199 A olmak üzere 2 ölçüm kademesi
- 50/60 Hz AC akım ölçümü
- 800 mm bağlantı kablosu, 0,07 kg ağırlık
- Test kablosuyla aynı konnektör arayüzü üzerinden pensampermetreye doğrudan bağlantı
Önemli: Ürün sayfasına göre CT6280, Hioki 3280-10F, CM3281, CM3289 ve CM3291 AC pensampermetrelerle uyumludur. Uyumlu cihazlar listesinde CM3286-50 yer almaz. Bu nedenle CT6280, büyük akımlı hatlarda akım ölçümü için kullanılır; CM3286-50 ile güç ölçümü yapılacaksa 9290-10 adaptörü değerlendirilmelidir.
Pratikte büyük bir panoda önce CT6280 ve uyumlu bir Hioki AC pens ile fazların yük akımı ve dengesizlik görülür, ardından güç ve güç faktörü ölçümü uygun ölçüm noktasında güç ölçerle tamamlanır. Akım kapasitesine göre pens seçimini 600 A mı, 1000 A mı, 2000 A mı? yazımızda anlattık.
Brymen BM157s ile 1.000 A
Brymen BM157s'in 45 mm U tipi çenesi, ek aksesuar olmadan 1.000 A'e kadar AC akım ölçümüne olanak tanır. Orta ve büyük kesitli kablolarda güç ölçümünü tek cihazla tamamlamak isteyen kullanıcılar için bu bir avantajdır.
Ölçüm Verisini Telefona Aktarma
Sahada ölçüm değerlerini kâğıda not etmek hem zaman alır hem de yazım hatalarına açıktır. Kablosuz veri aktarımı, ölçümün raporlanmasını kolaylaştırır.
Hioki Z3210 Kablosuz Bluetooth Adaptörü
Hioki Z3210, uyumlu Hioki ölçü aletlerine takılarak Bluetooth Low Energy arayüzü kazandıran küçük bir adaptördür. Ürün sayfasına göre ortama bağlı olarak görüş hattında yaklaşık 10 m mesafede haberleşir.
Z3210'un iki çalışma modu vardır:
- GENNECT Cross modu: Ölçümler ücretsiz uygulamada gösterilir, kaydedilir ve PDF dahil raporlara dönüştürülür. Uygulama iOS 13 ve üstü ile Android 9 ve üstü cihazlarda çalışır.
- HID modu: Cihaz kablosuz klavye gibi davranır; ölçüm değeri Excel gibi bir uygulamaya doğrudan yazılır.
İki mod aynı anda kullanılamaz. CM3286-50'de harmonik analizi, GENNECT Cross uygulaması ve Excel'e doğrudan veri girişi için Z3210 gereklidir. Z3210 ile birlikte gelen sürüm CM3286-90 olarak adlandırılır; ölçüm özellikleri CM3286-50 ile aynıdır.
Z3210, CM3286-50 dışında Hioki'nin kaçak akım pensleri, pens multimetreleri, izolasyon ve topraklama test cihazları gibi farklı ürünleriyle de uyumludur. Aynı adaptörün birden fazla cihaz arasında takılıp çıkarılabilmesi, ekipman parkı Hioki olan ekipler için pratiklik sağlar.
Brymen BM157s ile Bilgisayara Aktarma
Brymen BM157s'te optik izoleli veri çıkışı bulunur. Bilgisayara bağlantı ve veri kayıt yazılımı için opsiyonel Brymen BRUA-13X PC bağlantı kiti gerekir. Bu yöntem telefon yerine bilgisayar üzerinden kayıt almak isteyen kullanıcılar için uygundur.
Pens Güç Metre Seçim Tablosu
| Model | Akım / çene | Güç ve PF | Harmonik | Veri aktarımı |
|---|---|---|---|---|
| Hioki CM3286-50 | 600 A AC, φ46 mm (9290-10 ile 1.000 A) | Tek faz 360 kW, PF -1,000 – 1,000, faz açısı | 30. dereceye kadar (Z3210 ile) | Z3210 ile telefon/tablet ve Excel |
| Brymen BM157s | 1.000 A AC, 45 mm U tipi | W, VAR, VA, PF 0,10 – 0,99, kWh | THD%-F, 51. harmoniğe kadar | Optik çıkış, BRUA-13X kiti ile PC |
| Hioki CT6280 | 4.200 A AC, φ130 mm esnek halka | Güç ölçmez, akım sensörüdür | - | Bağlı pensampermetreye göre |
| Hioki Z3210 | - | Ölçüm yapmaz, adaptördür | CM3286-50'de harmonik görüntüleme için gerekli | Bluetooth LE, yaklaşık 10 m |
Hangi Durumda Hangisi?
- Faz açısı, faz sırası ve derece bazında harmonik görmek istiyorsanız: Hioki CM3286-50 ve Z3210.
- Büyük çene, kWh ve THD'yi tek cihazda istiyorsanız: Brymen BM157s.
- Kalın kablo ve baralarda yük akımı kontrolü yapacaksanız: Hioki CT6280 ve uyumlu bir Hioki AC pens.
- Uzun süreli kayıt, eş zamanlı üç faz ölçüm veya güç kalitesi raporu gerekiyorsa: Güç analizörü veya enerji kaydedici.
Pens güç metre ile güç analizörü arasındaki farkı Güç analizörü mü, enerji kaydedici mi? yazımızda karşılaştırdık.
Güç Faktörü ve Harmonik Ölçümünde Sık Yapılan Hatalar
- Pensi ters yönde takıp negatif aktif gücü arıza sanmak.
- Faz ve nötrü birlikte pens içine alarak güç ölçmeye çalışmak.
- Gerilim kablosunu farklı bir faza, akımı başka bir faza bağlayarak hatalı güç faktörü okumak.
- Dengesiz bir üç fazlı hatta tek faz ölçümünü üçle çarparak toplam güç hesaplamak.
- İnverter çıkışında, dengeli ve bozulmasız sinüs varsayımıyla çalışan üç faz tahmin fonksiyonunu kullanmak.
- Cos φ ile güç faktörünü aynı değer sanmak ve harmonik etkisini göz ardı etmek.
- Yük değişirken anlık tek bir okumayla kompanzasyon hakkında karar vermek.
- Cihazın CAT sınıfının üzerindeki ölçüm noktalarında çalışmak.
Pens Tipi Güç Metre Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Güç faktörü ölçümü için pensampermetre yeterli mi?
Standart pensampermetre yalnızca akım ölçer. Güç faktörü için akım ve gerilimin birlikte ölçülmesi gerekir; bu yüzden gerilim girişi olan bir pens güç metre veya güç analizörü kullanılır.
Güç faktörü kaç olmalı?
Tek bir değer her tesis için geçerli değildir. Reaktif enerji değerlendirmesi genellikle reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı üzerinden yapılır; abone grubuna göre sınırlar için yayın tarihindeki güncel yönetmeliği kontrol edin.
Ölçümde güç negatif çıkıyor, cihaz arızalı mı?
Çoğu durumda pens ters yönde takılmıştır veya gerilim kabloları ters bağlanmıştır. Akım yönü işaretini kaynaktan yüke doğru çevirip ölçümü tekrarlayın. Üretimin şebekeye verildiği tesislerde negatif güç gerçek bir enerji akışını da gösterebilir.
İnverter çıkışında pens güç metre ile ölçüm yapılır mı?
Hioki CM3286-50 ürün sayfasındaki notlara göre, inverter kontrollü üç fazlı hatlarda üç faz güç tahmini doğru sonuç vermez. Sürücü çıkışında verim ve güç analizi için geniş bant genişliğine sahip bir güç analizörü tercih edilmelidir.
THD yüksek çıkarsa ne yapılmalı?
Önce harmonik kaynağı olan yükler belirlenir ve ölçüm farklı noktalarda tekrarlanır. Kalıcı bir çözüm için harmonik filtre veya reaktörlü kompanzasyon gibi seçenekler, uzman bir proje çalışmasıyla değerlendirilmelidir.
Hioki CM3286-50 ile CM3286-90 arasındaki fark nedir?
Ölçüm özellikleri aynıdır. CM3286-90, Z3210 kablosuz adaptörle birlikte sunulur; CM3286-50'ye adaptör sonradan eklenebilir.
Esnek akım probu güç ölçümü yapar mı?
Hayır. Hioki CT6280 gibi esnek sensörler akım ölçer; gücü hesaplayan bağlı oldukları cihazdır. Uyumluluk listesi mutlaka kontrol edilmelidir.
Pens güç metre ile kompanzasyon panosu kontrol edilebilir mi?
Evet. Ana besleme ve kademe çıkışlarında akım, güç faktörü ve THD ölçülerek kademelerin devreye girip girmediği ve harmonik etkisi hakkında ön bilgi edinilebilir. Sürekli izleme için kayıt yapan bir cihaz gerekir.
Sonuç: Güç Faktörü ve Harmonik Ölçümü İçin Doğru Pens Güç Metre
Güç faktörü ölçümü, kompanzasyon kontrolünden motor devreye almaya kadar birçok bakım işinin ilk adımıdır. Pens tipi güç metre, devreyi kesmeden aktif, reaktif ve görünür gücü, güç faktörünü ve harmonik bozulmayı hızlıca görmenizi sağlar.
Hioki CM3286-50; faz açısı, faz sırası ve Z3210 ile derece bazında harmonik analiziyle öne çıkar. Brymen BM157s ise 1.000 A çene, kWh ve THD%-F ölçümünü tek cihazda sunar. Büyük kesitli iletkenlerde akım kontrolü için Hioki CT6280, veri aktarımı için Hioki Z3210 değerlendirilebilir.
İnovasyonTest, Hioki ve Brymen yetkili satıcısıdır. Hioki ürünleri 3 yıl üretici garantili, Brymen ürünleri 12 ay garantilidir.
Ölçüm yapacağınız hattın akımını, gerilimini ve yük tipini WhatsApp üzerinden teknik ekibimize iletirseniz uygun cihaz ve aksesuar seçiminde yardımcı oluruz. Kurumsal ve toplu alımlar için teklif formunu kullanabilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları