Şönt Reaktör ve Harmonik Filtre Reaktörü Farkı: Ne Zaman Hangisi?
Şönt Reaktör ve Harmonik Filtre Reaktörü Farkı: Ne Zaman Hangisi?
Şönt reaktör nedir? Şönt reaktör, şebekeye paralel bağlanarak sisteme endüktif reaktif güç ekleyen ve tesisin kapasitif reaktif enerjisini azaltan bir reaktördür. Harmonik filtre reaktörü ise kondansatörle seri bağlanır ve kondansatörü harmoniklerin etkisinden korur.
İki ürün de kompanzasyon panosunda kullanılan, dışarıdan bakınca birbirine benzeyen bobinlerdir. Ancak görevleri, bağlantı şekilleri ve seçim kriterleri tamamen farklıdır.
Yanlış ürün seçildiğinde kapasitif ceza sorunu çözülmez veya kondansatörler harmonikli şebekede kısa sürede arızalanır. Bu nedenle şönt reaktörler ile harmonik filtre reaktörleri arasındaki farkı bilmek, pano tasarımında doğru karar vermenin ilk adımıdır.
Bu rehberde şönt reaktörün ne işe yaradığını, harmonik filtre reaktörünün görevini, %7 filtrenin ne anlama geldiğini, monofaze ve trifaze modelleri ve SVC endüktif yük sürücüsüyle birlikte kullanımı Tense TNS ve HRT serisi örnekleriyle anlatıyoruz.
Güvenlik uyarısı: Reaktör ve kondansatör içeren kompanzasyon panolarında montaj, bağlantı, ölçüm ve bakım işleri yalnızca yetkin elektrik personeli tarafından, enerji kesilip kilitlenmiş ve gerilimsizlik doğrulanmış durumda yapılmalıdır. Reaktörler çalışma sırasında ısınır; kondansatörler enerji kesildikten sonra bir süre şarjlı kalabilir.
Şönt Reaktör Ne İşe Yarar? (Kapasitif Yük ve Kapasitif Ceza)
Klasik kompanzasyonda sorun, motorlar ve trafolar gibi endüktif yüklerin çektiği reaktif güçtür. Bu güç kondansatörlerle dengelenir.
Bazı tesislerde ise tersi yaşanır. Tesis, özellikle düşük yük saatlerinde şebekeye kapasitif reaktif güç verir. Bu durumda kondansatör eklemek sorunu büyütür; gereken, sisteme kontrollü biçimde endüktif güç eklemektir. Şönt reaktör tam olarak bu görevi üstlenir.
Kapasitif Yük Nereden Gelir?
Tense ürün bilgilerinde şönt reaktörün sık kullanıldığı yerler şöyle sıralanır:
- Çatı GES'i olan fabrika ve depolar
- LED aydınlatmanın yoğun olduğu AVM, ofis ve otoparklar
- Uzun yer altı kablosu ile beslenen tesisler
- Gece yükü düşük, kapasitif oranı yükselen işletmeler
Bunlara ek olarak kademe yapısı kaba seçilmiş veya kontak yapışması nedeniyle kondansatörü sürekli devrede kalan panolar da tesisi kapasitif bölgeye taşıyabilir. Bu durumda önce panonun kendisi kontrol edilmelidir.
Kapasitif Ceza ve Oran Sınırları
Kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı belirli bir sınırı aştığında reaktif bedel uygulanır. Bu sınırlar ve kapsama giren aboneler EPDK düzenlemeleriyle belirlenir.
Sınır değerler zaman içinde değişebileceği için yayın tarihindeki güncel EPDK düzenlemesini ve dağıtım şirketinizin uygulamasını kontrol edin. Reaktif oranların nasıl okunduğu reaktif güç ve kompanzasyon rehberimizde anlatılmıştır.
Şönt Reaktör Nasıl Çalışır?
Şönt reaktör, reaktif güç kontrol rölesinin kumandasıyla devreye girer. Röle, tesisin kapasitif bölgeye geçtiğini algıladığında uygun güçteki reaktör kademesini devreye alarak sistemi dengeler.
Trifaze şönt reaktörler klasik bir kademe gibi bağlanır. Monofaze şönt reaktörler ise faz bazında kompanzasyon yapan trifaze rölelerle veya endüktif yük sürücüleriyle kullanılır.
Tense TNS-50/400V Trifaze Şönt Reaktör
Tense TNS-50/400V Trifaze Şönt Reaktör 50 kVAr 400 V, üç faza birlikte bağlanarak sisteme dengeli endüktif güç ekleyen bir reaktördür. Teknik tabloya göre gücü 50 kVAr, anma gerilimi 400 V AC, endüktansı 10,2 mH ve akımı 72,20 A'dir.
Ürün TİP2 sac yapıdadır, boyutları 510 x 600 x 270 mm, ağırlığı 180 kg'dır ve termik korumaya sahiptir. Bu ağırlık ve boyut, büyük güçlü şönt reaktörlerin pano yerleşiminde ayrıca planlanması gerektiğini gösterir.
Şönt Reaktör Gücü Nasıl Belirlenir?
Şönt reaktör gücü, tesisin ölçülen kapasitif reaktif gücüne göre seçilir. Tense ürün bilgilerindeki örnekte, enerji analizöründe gece saatlerinde 6–8 kVAr kapasitif reaktif güç görülen bir depo ele alınır.
Bu örnekte kapasitif oran sınırı aşılıyorsa yaklaşık 7,5 kVAr trifaze şönt reaktör veya faz bazında dağılım için 3 x 2,5 kVAr monofaze şönt reaktör seçilebileceği belirtilir. Gündüz GES üretimi gibi değişken kapasitif yüklerde ise SVC röle, endüktif yük sürücüsü ve S kodlu monofaze reaktörlerle kademesiz çözümün daha hassas olduğu vurgulanır.
Bu karar için anlık bir okuma yeterli değildir. Kapasitif güç en çok düşük yük saatlerinde ortaya çıktığı için ölçümün gece ve hafta sonunu da kapsaması gerekir.
Harmonik Filtre Reaktörü Ne İşe Yarar?
Hız kontrol cihazları, UPS sistemleri ve doğrultucular gibi doğrusal olmayan yükler şebekeye harmonik akımlar verir. Kondansatörün empedansı frekans yükseldikçe düştüğü için harmonik akımlar kondansatöre yönelir.
Reaktörsüz kondansatör, şebekenin endüktansıyla birlikte harmonik frekanslardan birine yakın bir rezonans oluşturabilir. Sonuç kondansatörde aşırı ısınma, şişme, sigorta atması ve gerilim bozulmasının artmasıdır.
Harmonik filtre reaktörü kondansatörle seri bağlanarak bu kademenin rezonans frekansını, tesisteki belirgin harmoniklerin altına çeker. Böylece kademe harmonik frekanslarda endüktif davranır ve kondansatör korunmuş olur.
Tense HRT-25-07 Trifaze Harmonik Filtre Reaktörü
Tense HRT-25-07 Trifaze Harmonik Filtre Reaktörü 25 kVAr %7, trifaze kondansatörle seri bağlanarak filtreli kompanzasyon kademesi oluşturur. Teknik tabloya göre gücü 25 kVAr, anma gerilimi 400 V, ayar oranı %7 (189 Hz) ve endüktansı 1,54 mH'dir.
Aynı tabloda I rms değeri 39,69 A, I lin değeri 51,60 A, boyutları 200 x 240 x 100 mm ve ağırlığı 11,5 kg olarak verilir. Sitemizde HRT serisinin 10 kVAr'dan 60 kVAr'a kadar farklı güçteki %7 modelleri bulunur.
Filtreli Kompanzasyon Ne Zaman Kurulmalı?
Tense ürün bilgilerine göre filtreli kompanzasyon şu durumlarda değerlendirilmelidir:
- Toplam akım harmonik bozulması (THD-I) yüksekse
- Kondansatörler kısa sürede şişiyor veya sigortalar sık atıyorsa
- Tesiste hız kontrol cihazı, UPS ve doğrultucu ağırlıktaysa
Karar vermeden önce THD-V ve THD-I değerlerinin ölçülmesi gerekir. Uygun cihaz seçimi için güç analizörü ve enerji kaydedici karşılaştırmamıza, sürücülü sistemlerdeki ölçüm yaklaşımı için inverter ve motor verimi ölçüm rehberimize göz atabilirsiniz.
%7 Filtre Ne Demek?
%7 ifadesi, reaktörün temel frekanstaki reaktansının, seri bağlı olduğu kondansatörün reaktansına oranını gösterir. Bu orana ayar oranı veya bozulma (detuning) oranı da denir.
Seri devrenin rezonans frekansı, şebeke frekansının bu oranın kareköküne bölünmesiyle bulunur. 50 Hz şebekede %7 için 50 / √0,07 ≈ 189 Hz elde edilir. HRT-25-07'nin teknik tablosundaki "%7 (189 Hz)" ifadesi bu değeri gösterir.
189 Hz, alçak gerilim tesislerinde sık görülen 5. harmoniğin (250 Hz) altındadır. Bu nedenle kademe 5. ve daha yüksek harmoniklerde endüktif davranır; harmonik akımları kondansatöre çekmez ve rezonans riski azalır.
%7 Reaktörde Kondansatör Gerilimi Neden Yükselir?
Tense ürün bilgilerine göre %7 reaktörlü bir kademede kondansatör uçlarındaki gerilim, şebeke geriliminin yaklaşık 1/(1 − 0,07) ≈ 1,075 katına çıkar. 400 V şebekede bu yaklaşık 430 V demektir.
Harmonik gerilimler de eklendiğinde 400 V anma gerilimli kondansatör zorlanır. Bu yüzden filtreli kademelerde 525 V ağır hizmet tipi kondansatör kullanılır.
Reaktör Gücü Nasıl Eşleştirilir?
525 V kondansatörün 400 V şebekede verdiği güç etiket değerinden düşüktür. Tense ürün bilgilerinde, reaktörün gerilim yükseltme etkisiyle birlikte kademenin efektif gücünün kondansatör etiket gücünün yaklaşık %60'ı civarında olduğu belirtilir.
Reaktör, kademenin efektif kVAr değerine göre seçilir. Örneğin 25 kVAr'lık efektif kademe için HRT-25-07 kullanılır. Reaktörler ısı yaydığı için panoda yeterli havalandırma bırakılması da Tense'in seçim ipuçları arasındadır.
Şönt Reaktör ile Harmonik Filtre Reaktörü Arasındaki Fark
| Özellik | Şönt reaktör | Harmonik filtre reaktörü |
|---|---|---|
| Bağlantı | Şebekeye paralel, tek başına bir kademe olarak | Kondansatörle seri, kondansatörle birlikte bir kademe olarak |
| Çözdüğü sorun | Kapasitif reaktif güç ve kapasitif ceza riski | Harmonik kaynaklı rezonans ve kondansatör zorlanması |
| Sisteme etkisi | Endüktif reaktif güç ekler | Kademe yine kapasitif güç verir, ama harmoniklerde endüktif davranır |
| Ne zaman gerekir? | GES, LED, uzun kablo, düşük gece yükü | Yüksek THD-I, sürücü, UPS ve doğrultucu yoğunluğu |
| Seçim ölçütü | Ölçülen kapasitif kVAr | Kademenin efektif kVAr değeri ve ayar oranı |
| Kumanda | Röle kademesi veya SVC endüktif yük sürücüsü | Kondansatörle birlikte kompanzasyon kontaktörü |
| Tense örneği | TNS-50/400V, TNS-5 | HRT-25-07 |
Kısacası şönt reaktör "kapasitif fazlalığı" giderirken harmonik filtre reaktörü "kondansatörü korur". Aynı tesiste ikisine birden ihtiyaç duyulması da mümkündür. Örneğin hem sürücü yoğunluğu hem de çatı GES'i olan bir fabrikada filtreli kondansatör kademeleri ile şönt reaktör kademesi aynı panoda bulunabilir.
Monofaze ve Trifaze Modeller
Monofaze Şönt Reaktör: Tense TNS-5
Tense TNS-5 Monofaze Şönt Reaktör 5 kVAr 230 V, faz-nötr arasına bağlanarak tek fazdaki kapasitif reaktif gücü dengeleyen bir reaktördür. Teknik tabloya göre gücü 5,0 kVAr, anma gerilimi 230 V AC, endüktansı 33,8 mH ve akımı 21,74 A'dir.
Ürün E-I sac yapıdadır, boyutları 185 x 192 x 210 mm, ağırlığı 30,5 kg'dır ve termik korumaya sahiptir.
Monofaze modeller, fazlar arasında yük dengesizliği olan tesislerde avantaj sağlar. Faz bazında ölçüm yapan trifaze bir röle, yalnızca kapasitif olan faza reaktör ekleyebilir.
Trifaze Şönt Reaktör: Tense TNS-50/400V
Trifaze şönt reaktörler üç faza dengeli endüktif güç ekler ve klasik kademe olarak bağlanır. Fazlar arasında belirgin dengesizlik olmayan, kapasitif yükün üç faza eşit dağıldığı tesislerde tercih edilir.
Model Seçim Tablosu
| Model | Tip | Güç | Gerilim | Endüktans | Akım |
|---|---|---|---|---|---|
| Tense TNS-5 | Monofaze şönt reaktör | 5,0 kVAr | 230 V AC | 33,8 mH | 21,74 A |
| Tense TNS-50/400V | Trifaze şönt reaktör | 50 kVAr | 400 V AC | 10,2 mH | 72,20 A |
| Tense HRT-25-07 | Trifaze harmonik filtre reaktörü (%7) | 25 kVAr | 400 V | 1,54 mH | I rms 39,69 A |
Sitemizde monofaze TNS serisinde 1,5 kVAr'dan 16,66 kVAr'a, trifaze TNS/400V serisinde 5 kVAr'dan 50 kVAr'a kadar farklı güçler bulunur. Tüm seçenekler şönt reaktörler ve harmonik filtre reaktörleri kategorilerinde listelenir.
SVC Endüktif Yük Sürücüsüyle Birlikte Kullanım
Kademeli şönt reaktörler, kapasitif gücün sabit olduğu durumlarda iyi sonuç verir. Ancak gün içinde hızla değişen kapasitif yüklerde, örneğin bulut geçişleriyle değişen GES üretiminde, sabit kademeler ya eksik ya fazla kalabilir.
Bu durumda SVC (TCR) uyumlu bir reaktif güç kontrol rölesi ve endüktif yük sürücüsü kullanılır. Sürücü, reaktörden geçen akımı kademesiz olarak ayarlayarak ihtiyaç duyulan endüktif gücü sürekli takip eder.
S Kodlu Monofaze Reaktörler
Tense ürün bilgilerine göre endüktif yük sürücüsü üç adet monofaze şönt reaktörü kontrol eder. Eşleştirme örnekleri şöyledir:
- 5 kVAr sürücü ile 3 x 1,66 kVAr reaktör
- 10 kVAr sürücü ile 3 x 3,33 kVAr reaktör
- 30 kVAr sürücü ile 3 x 10 kVAr reaktör
"S" kodlu monofaze modeller (örneğin TNS-1,66S, TNS-10S) bu eşleşmeye göre tasarlanmıştır. SVC'nin ne olduğu ve rölede nasıl ayarlandığı reaktif güç kontrol rölesi ve Tense RGT-12 SVC ayarları yazımızda anlatılmıştır.
GES'li tesislerde reaktif güç sorunlarının yanında periyodik bakım ve test ihtiyaçları da vardır. Bu konudaki ölçümler için GES bakımında kullanılan test cihazları rehberimize bakabilirsiniz.
Reaktör Seçiminde Sık Yapılan Hatalar
- Kapasitif sorunu kondansatör kademelerini azaltarak çözmeye çalışmak: Kapasitif yük panonun dışından geliyorsa kondansatör çıkarmak yetmez; şönt reaktör gerekir.
- Şönt reaktör ile filtre reaktörünü karıştırmak: Filtre reaktörü tek başına kapasitif gücü dengelemez, şönt reaktör de kondansatörü harmoniklerden korumaz.
- Filtre reaktörünü kondansatörün etiket gücüne göre seçmek: Reaktör kademenin efektif kVAr değerine göre seçilir.
- %7 reaktörlü kademede 400 V kondansatör kullanmak: Kondansatör uçlarındaki gerilim yükseldiği için 525 V ağır hizmet tipi gerekir.
- Ölçüm yapmadan karar vermek: THD ve kapasitif güç ölçülmeden yapılan seçim ya yetersiz ya gereğinden büyük olur.
- Yalnızca gündüz ölçmek: Kapasitif güç çoğu zaman gece ve hafta sonu, yük düşükken ortaya çıkar.
- Havalandırmayı ve ağırlığı hesaba katmamak: Reaktörler ısı üretir ve büyük güçlü modeller ağırdır; pano yerleşimi buna göre yapılmalıdır.
Kondansatör, kompanzasyon kontaktörü, reaktif güç rölesi ve akım trafosu bağlantısıyla birlikte panonun tamamını görmek için Kompanzasyon Panosu Nasıl Kurulur? Kondansatör, Kontaktör ve Reaktör Seçimi yazımıza göz atabilirsiniz.
Şönt Reaktör Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Şönt reaktör nedir?
Şönt reaktör, şebekeye paralel bağlanarak sisteme endüktif reaktif güç ekleyen ve tesisin kapasitif reaktif enerjisini azaltan reaktördür. Reaktif güç kontrol rölesinin kumandasıyla devreye girer.
Şönt reaktör ile harmonik filtre reaktörü arasındaki fark nedir?
Şönt reaktör kapasitif reaktif gücü dengelemek için şebekeye paralel bağlanır. Harmonik filtre reaktörü ise kondansatörle seri bağlanarak kondansatörü harmonik kaynaklı rezonans ve aşırı zorlanmaya karşı korur.
Kapasitif ceza neden oluşur?
GES, LED aydınlatma, uzun yer altı kabloları, düşük gece yükü veya gereğinden fazla devrede kalan kondansatörler tesisi kapasitif bölgeye taşıyabilir. Kapasitif oran sınırı aşıldığında reaktif bedel uygulanır; sınırlar için güncel EPDK düzenlemesini kontrol edin.
%7 harmonik filtre reaktörü ne demek?
Reaktör reaktansının kondansatör reaktansına oranının %7 olduğunu gösterir. 50 Hz şebekede bu oran yaklaşık 189 Hz rezonans frekansına karşılık gelir ve 5. harmoniğin altında kalır.
Harmonik filtre reaktörüyle hangi kondansatör kullanılır?
Tense ürün bilgilerine göre %7 reaktörlü kademelerde kondansatör gerilimi yükseldiği için 525 V ağır hizmet tipi kondansatör kullanılır.
Monofaze mi, trifaze şönt reaktör mü seçilmeli?
Kapasitif yük üç faza dengeli dağılıyorsa trifaze, fazlar arasında dengesizlik varsa veya SVC endüktif yük sürücüsü kullanılacaksa monofaze şönt reaktör tercih edilir.
Şönt reaktör gücü nasıl hesaplanır?
Ölçülen kapasitif reaktif güce göre seçilir. Ölçümün düşük yük saatlerini de kapsaması gerekir. Değişken kapasitif yüklerde kademesiz SVC çözümü daha hassas sonuç verir.
Reaktör seçmeden önce hangi ölçümler yapılmalı?
Endüktif ve kapasitif reaktif güç, güç faktörü, THD-V ve THD-I değerleri bir süre kaydedilmelidir. Bu ölçümler için güç analizörü veya enerji kaydedici kullanılabilir; hızlı kontroller için pens tipi güç metreler de değerlendirilebilir.
Sonuç: Şönt Reaktör mü, Harmonik Filtre Reaktörü mü?
Şönt reaktör nedir sorusunun kısa cevabı, kapasitif fazlalığı gideren paralel bağlı reaktördür. Harmonik filtre reaktörü ise kondansatörle seri çalışarak harmonikli şebekede kondansatörü korur.
Kapasitif ceza riskiniz varsa Tense TNS-50/400V gibi trifaze veya Tense TNS-5 gibi monofaze şönt reaktörleri, harmonik sorununuz varsa Tense HRT-25-07 gibi %7 harmonik filtre reaktörlerini değerlendirebilirsiniz. Her iki kararın da ölçüme dayanması gerekir.
İnovasyonTest, Tense yetkili satıcısıdır; Tense ürünleri orijinal, faturalı ve 12 ay garantilidir. Reaktör ve kondansatör eşleştirmesi veya kurumsal teklif için ölçüm değerlerinizi teknik ekibimizle paylaşabilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları