Pako Şalter Seçimi: Amper, Kutup Sayısı ve Şema Kodu (A200, A210, A310) Nasıl Okunur?
Pako Şalter Seçimi: Amper, Kutup Sayısı ve Şema Kodu (A200, A210, A310) Nasıl Okunur?
Pako şalter seçimi ilk bakışta karmaşık görünür: aynı rafta CA10 A200, CA10 A202, C26 A202, CA10 A210 ve CA10 A310 gibi birbirine çok benzeyen onlarca kod bulunur. Oysa bu kodlar rastgele değildir; her biri şalterin akımını, kontak düzenini ve montaj şeklini anlatır.
Kodu okumayı öğrendiğinizde doğru şalteri seçmek üç soruya iner: Hangi akım? Kaç kutup? Hangi konum düzeni?
Bu rehberde Kraus & Naimer pako şalterlerinin ürün kodunu parçalarına ayırıyoruz. A200, A201, A202 ve A203 kodlarının kutup sayısıyla ilişkisini, A210 kutup değiştirici ile A310 grup şalter farkını ve akım ile AC-23 motor gücüne göre gövde seçimini örneklerle anlatıyoruz.
Örneklerdeki şema ve gövde bilgileri sitemizdeki ürün sayfalarından ve Kardeş / Kraus & Naimer kataloğundan alınmıştır. Kraus & Naimer pako şalterleri Türkiye'de Kardeş Elektrik tarafından üretilmektedir.
Ürün Kodunun Parçaları: Gövde (CA10, C26…), Şema (A200…), Montaj (E, FS2)
Bir Kraus & Naimer pako şalterin kodu genellikle üç parçadan oluşur. Örneğin "CA10 A202 E" kodunda CA10 gövdeyi, A202 şemayı, E ise montaj şeklini gösterir.
| Kod parçası | Örnek | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| Gövde | CA4, CA10, CA20, C26, C32, C42, C80 | Termik akım, motor gücü ve ön etiket ölçüsü |
| Şema | A200, A202, A210, A310, A004 | Konum düzeni (0–1, 1–0–2…), kutup ve yuva sayısı |
| Montaj | E, FS2 | Şalterin pano kapağına nasıl takıldığı |
Gövde Kodu
Gövde kodu, şalterin taşıyabileceği akımı ve anahtarlayabileceği motor gücünü belirler. Gövde büyüdükçe akım değeri artar, ön etiket ve şalter boyu da büyür.
Sitemizdeki ürün sayfalarına göre CA10 gövdesi 20 A, CA20 25 A, C26 32 A, C32 50 A, C42 63 A ve C80 115 A termik akıma sahiptir. Mini seri CA4 ise 10 A termik akım ve 440 V izolasyon gerilimindedir; diğer gövdelerde izolasyon gerilimi 690 V olarak verilir.
Bazı gövdelerin "B" harfiyle biten versiyonları da bulunur (CA10B, C26B gibi). Ürün sayfalarında örneğin CA10B için 64 x 64 mm ön etiket belirtilir; standart CA10'da ise bu ölçü 48 x 48 mm'dir. B versiyonu seçmeden önce ürün sayfasındaki ölçüleri mutlaka karşılaştırın.
Şema Kodu
Şema kodu, şalterin içindeki kontak düzenini tanımlar: kolun kaç konumu olduğunu, her konumda hangi kontakların kapandığını, kaç kutbun aynı anda anahtarlandığını. Aynı şema kodu farklı gövdelerde üretilebilir. Örneğin A202 hem CA10'da hem de C26'da bulunur; ikisi aynı işi yapar, yalnızca akım değeri farklıdır.
Bu yüzden seçimde önce yapılacak işe uygun şema belirlenir, sonra akıma uygun gövde seçilir.
Montaj Eki
Montaj eki, şalterin panoya nasıl takıldığını gösterir. Sitemizdeki ürünlerde iki montaj tipi öne çıkar:
- E – Ön panel montajı: Şalter pano kapağının ön yüzüne 4 vidayla sabitlenir. Ürün sayfalarına göre CA10 ve C26 örneklerinde ön yüz IP 40'tır. Ürün adlarında çoğu zaman yazılmaz, ürün sayfasında belirtilir.
- FS2 – Tek delikten montaj: Şalter, buton ve sinyal lambası delik ölçüsündeki tek bir delikten takılır. CA4 A200-600 FS2 için ürün sayfasında delik ölçüsü Ø 16,2 / 22,3 mm, ön yüz IP 66 olarak verilir.
Kapak kaplinli ve kutulu montaj tipleri de vardır; ancak bu modeller şu anda sitemizde satışta değildir. Mini serideki "-600" eki veya emniyet şalterlerindeki "/04" gibi ek kodların anlamı katalogda ayrıca tanımlanır; emin olmadığınız bir eki ürün sayfasından veya bize sorarak doğrulayın.
A200, A201, A202, A203: Kutup Sayısı
Açma kapama şalterlerinde konum düzeni aynıdır: 0 konumunda devre açık, 1 konumunda kapalıdır. A200 ailesindeki kodlar arasındaki fark, aynı anda anahtarlanan kutup sayısıdır. Sitemizdeki ürün sayfalarındaki şema bilgisine göre:
| Şema kodu | Konumlar | Kutup | Yuva | Tipik kullanım | Örnek (CA10, 20 A) |
|---|---|---|---|---|---|
| A200 | 0 – 1 | 1 | 1 | Monofaze devrede faz ayırma | CA10 A200 |
| A201 | 0 – 1 | 2 | 1 | Monofaze devrede faz ve nötrü birlikte ayırma | CA10 A201 |
| A202 | 0 – 1 | 3 | 2 | Trifaze devre, motor, ısıtıcı | CA10 A202 |
| A203 | 0 – 1 | 4 | 2 | Trifaze ve nötrlü devre | CA10 A203 |
Yuva, arka arkaya dizilen kontak bölümüdür. Kutup ve kontak sayısı arttıkça yuva sayısı da artar ve şalter pano içinde daha fazla derinlik kaplar. Pano derinliği dar ise yuva sayısını da göz önünde bulundurun.
Kaç Kutuplu Pako Şalter Seçmeliyim?
Kutup sayısı, ayırmak istediğiniz iletken sayısına göre seçilir. Tek fazlı bir aydınlatma devresinde yalnızca fazı ayırmak için 1 kutup, faz ve nötrü birlikte ayırmak için 2 kutup gerekir.
Trifaze bir motor veya ısıtıcıda üç fazın birlikte ayrılması için 3 kutuplu pako şalter (A202) kullanılır. Nötrün de ayrılması gereken trifaze dağıtım uygulamalarında 4 kutuplu model (A203) tercih edilir. Nötrün ayrılıp ayrılmayacağı tesisatın topraklama sistemine ve projeye göre belirlenir; bu konuda yayın tarihindeki güncel yönetmeliği ve proje şartlarını kontrol edin.
A208: 0–1–0–1 Rotatif
Açma kapama ailesinde 0–1–0–1 konumlu, 3 kutuplu A208 şeması da bulunur. Kol tek yönde döndürülerek açma ve kapama yapılır. Bu şemanın ayrıntıları için ilgili ürünün sayfasındaki şemaya bakın.
A210 ve A310: Kutup Değiştirici ve Grup Şalter
A210 ve A310 kodları üç konumludur ve ilk bakışta birbirine benzer. Ancak iki şalterin 2 konumundaki davranışı tamamen farklıdır.
A210: 1–0–2 Kutup Değiştirici
Kraus & Naimer CA10 A210 Kutup Değiştirici Pako Şalter 1x20A 1-0-2, ortası sıfırlı tek kutuplu bir kutup değiştiricidir. Ürün sayfasına göre 1 konumunda yük birinci kaynağa veya devreye, 2 konumunda ikinci kaynağa veya devreye bağlanır; 0 konumunda her iki taraf da ayrıdır.
Monofaze şebeke ile jeneratör veya UPS beslemesi arasında elle seçim, iki ayrı devre arasında geçiş ve kumanda panolarında iki yönlü seçici anahtar tipik kullanımlardır.
Kutup değiştirici ailesinde de kutup sayısı şema koduyla değişir. Sitemizdeki ürün sayfalarına göre A211 2 kutuplu, A212 3 kutuplu, A213 4 kutupludur. Örneğin CA10 A212 trifaze uygulamalar için 3 kutuplu, 1–0–2 konumlu bir modeldir.
Aynı ailede iki farklı varyant daha bulunur:
- A214 ve benzeri yay dönüşlü modeller: Kol bırakıldığında kendiliğinden geri döner. Mini seride ve C26 gövdesinde örnekleri vardır.
- A220–A223 0'sız modeller: 1–2 konumludur, ortada 0 konumu yoktur; doğrudan bir taraftan diğerine geçilir. Örneğin CA10 A222 3 kutuplu, 0'sız bir kutup değiştiricidir.
Şebeke ve jeneratör gibi iki kaynak arasında geçiş yapılan uygulamalarda iki kaynağın aynı anda yüke bağlanmaması kritik önemdedir. Bu nedenle bu tür uygulamalarda ortası 0 konumlu (1–0–2) modeller genellikle tercih edilir. Bağlantı mutlaka yetkin elektrik personeli tarafından ve ilgili mevzuata uygun yapılmalıdır.
A310: 0–1–2 Toplamalı Grup Şalter
Kraus & Naimer CA10 A310 Grup Pako Şalter 1x20A 0-1-2 Toplamalı, tek kutuplu bir grup şalterdir. Ürün sayfasına göre 1 konumunda birinci grup devreye girer; 2 konumunda birinci grup açılmaz, ikinci grup ona eklenir ve iki grup birlikte enerjilidir.
Bu davranışa "toplamalı" denir. İki grup halinde devreye alınan aydınlatma devreleri ve iki kademeli ısıtıcılar tipik kullanım alanlarıdır.
A210 ile A310 Arasındaki Fark
| Özellik | A210 kutup değiştirici | A310 grup şalter |
|---|---|---|
| Konumlar | 1 – 0 – 2 | 0 – 1 – 2 |
| 0 konumunun yeri | Ortada | Başta |
| 2 konumunda 1. çıkış | Açık (ayrılmış) | Kapalı (devrede kalır) |
| Temel görev | İki kaynak veya devre arasında seçim | Grupları sırayla ekleyerek devreye almak |
| Tipik kullanım | Şebeke / jeneratör seçimi, iki devre arası geçiş | İki grup aydınlatma, iki kademeli ısıtıcı |
Kısacası, iki şeyin aynı anda bağlanmaması gerekiyorsa kutup değiştirici; iki şeyin birlikte çalışabilmesi isteniyorsa grup şalter seçilir.
Daha fazla kademe gereken ısıtıcı ve fan uygulamaları için kademeli şalterler bulunur. Sitemizdeki ürünlerde A280–A284 kodları, 3 kutuplu ve 0'lı 2 ile 6 kademe arasındaki modellere karşılık gelir.
Akım ve AC-23 Motor Gücüne Göre Seçim
Şema belirlendikten sonra sıra gövdeye gelir. Burada iki değer önemlidir: termik akım ve motor gücü.
Termik Akım ile Motor Gücü Arasındaki Fark
Termik akım, şalterin aşırı ısınmadan sürekli taşıyabileceği akımdır. Rezistif yüklerde (ısıtıcı, akkor aydınlatma gibi) seçim için çoğu zaman bu değer yeterli bir başlangıçtır.
Motor yüklerinde durum farklıdır. Motor kalkışta nominal akımının birkaç katını çeker ve şalter bu akımı kesip kapatabilmelidir. IEC 60947-3 standardındaki kullanım kategorileri bu farkı tanımlar: AC-21 rezistif yükler, AC-22 karışık rezistif ve endüktif yükler, AC-23 ise motorlar ve yüksek endüktif yükler içindir.
Bu nedenle motor anahtarlayacak bir pako şalter seçerken yalnızca ampere değil, katalogdaki AC-23 motor gücüne de bakılmalıdır.
Gövdelere Göre Nominal Değerler
Kardeş / Kraus & Naimer kataloğuna göre 3×380–440 V'taki örnek nominal değerler ve sitemizdeki ürün sayfalarında verilen ön etiket ölçüleri şöyledir:
| Gövde | Nominal akım | Motor gücü (3×380–440 V) | Ön etiket | Örnek 3 kutuplu model |
|---|---|---|---|---|
| CA4 (mini) | 10 A | 3 kW | 30 x 30 mm | CA4 A202-600 FS2 |
| CA10 | 20 A | 7,5 kW (AC-23) | 48 x 48 mm | CA10 A202 |
| CA20 | 25 A | 11 kW | 48 x 48 mm | CA20 A202 |
| C26 | 32 A | 15 kW | 64 x 64 mm | C26 A202 |
| C32 | 50 A | 22 kW | 64 x 64 mm | C32 A202 |
| C42 | 63 A | 30 kW | 64 x 64 mm | C42 A202 |
| C80 | 115 A | 45 kW | 88 x 88 mm | C80 A202 |
Kraus & Naimer pako şalterleri IEC 60947-3 ve VDE 0660 Bölüm 107 standartlarına uygundur. Tablodaki değerler örnek nominal değerlerdir; seçtiğiniz modelin kesin değeri ve kullanım kategorisi için ürün sayfasına ve kataloğa bakın.
Örnek: Trifaze Motor İçin Gövde Seçimi
Trifaze, 400 V şebekede çalışan ve doğrudan şalterle anahtarlanacak bir motor düşünelim. Şema olarak 3 kutuplu açma kapama (A202) yeterlidir. Gövde seçimi motor gücüne göre yapılır:
- Motor gücü katalogdaki CA10 değerinin (7,5 kW) altındaysa CA10 A202 değerlendirilebilir.
- Motor gücü bu değere yakın veya üzerindeyse bir üst gövdeye (CA20 veya C26) geçilir.
- Sık devreye alma, ağır kalkış veya yüksek ortam sıcaklığı varsa pay bırakarak bir üst gövde seçmek daha güvenli bir yaklaşımdır.
Motorun etiket akımını da kontrol edin. Termik akım, motorun nominal akımının altında kalmamalıdır.
Aynı mantıkla 25 A'lik bir rezistif ısıtıcı için CA20, 32 A'lik bir dağıtım çıkışı için C26 gövdesi başlangıç noktasıdır. Pano kapağındaki delik düzeninin seçilen gövdenin ön etiket ölçüsüne uyduğunu da kontrol etmeyi unutmayın.
Pako Şalter Seçim Tablosu
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan ihtiyaçlar için hangi şema kodundan başlanacağını özetler. Gövde, yukarıdaki akım tablosuna göre seçilir.
| İhtiyaç | Şema | Konumlar | Kutup | Örnek model |
|---|---|---|---|---|
| Monofaze devreyi açıp kapatmak (yalnız faz) | A200 | 0 – 1 | 1 | CA10 A200 |
| Monofaze devrede faz ve nötrü ayırmak | A201 | 0 – 1 | 2 | CA10 A201 |
| Trifaze motor veya ısıtıcıyı açıp kapatmak | A202 | 0 – 1 | 3 | CA10 A202, C26 A202 |
| Trifaze ve nötrlü devreyi ayırmak | A203 | 0 – 1 | 4 | CA10 A203 |
| Monofaze yükü iki kaynak arasında seçmek | A210 | 1 – 0 – 2 | 1 | CA10 A210 |
| Trifaze yükü iki kaynak arasında seçmek | A212 | 1 – 0 – 2 | 3 | CA10 A212 |
| İki devre arasında 0'sız geçiş | A222 | 1 – 2 | 3 | CA10 A222 |
| İki grubu sırayla eklemek | A310 | 0 – 1 – 2 | 1 | CA10 A310 |
| Dar kapakta monofaze açma kapama | A200 (FS2) | 0 – 1 | 1 | CA4 A200-600 FS2 |
Tablodaki tüm şemalar farklı gövdelerde de bulunur. Örneğin 32 A gerekiyorsa aynı şemanın C26 gövdeli modeline, 63 A gerekiyorsa C42 gövdeli modeline bakılır. Açma kapama modellerinin tamamı Açma Kapama Pako Şalterler kategorisinde listelenir.
Pako Şalter Seçiminde Sık Yapılan Hatalar
- Kodu yalnızca rakamlarından tahmin etmek: Her şema kodunun konum ve kontak düzeni katalogda ayrı tanımlanır. Bir kodun anlamından emin değilseniz ürün sayfasındaki şema bilgisine bakın.
- Motor yükünde yalnızca ampere bakmak: Motor anahtarlamada AC-23 motor gücü de dikkate alınmalıdır.
- Trifaze yükte tek kutuplu şalter kullanmak: A200 yalnızca bir iletkeni ayırır; trifaze yükte A202 veya A203 gerekir.
- A210 yerine A310 almak (veya tersi): Kutup değiştiricide 1 ve 2 birbirinden ayrıdır; grup şalterde 2 konumunda birinci grup da devrede kalır. Kaynak seçiminde grup şalter kullanılmamalıdır.
- 0'lı ve 0'sız kutup değiştiriciyi karıştırmak: Jeneratör geçişinde ortası 0 konumlu model genellikle tercih edilir.
- Ön etiket ölçüsünü kontrol etmemek: 48 x 48 mm yerine 64 x 64 mm ön etiketli bir gövde mevcut kapak delik düzenine uymayabilir; B versiyonlarında da ölçü farklı olabilir.
- Pano derinliğini hesaba katmamak: Yuva sayısı arttıkça şalter boyu uzar.
- Bağlantıyı tahminle yapmak: Klemens bağlantıları her zaman katalogdaki kontak şemasına göre yapılmalıdır.
Güvenlik uyarısı: Pako şalterlerin montaj ve bağlantı işlemleri enerji kesikken, gerilimsizlik doğrulandıktan sonra yetkin elektrik personeli tarafından yapılmalıdır. Klemens vidaları uygun torkla sıkılmalı, kablo kesiti şalterin akım değerine uygun seçilmelidir.
Pako şalterin çalışma prensibini ve tüm çeşitlerini Pako Şalter Nedir, Nasıl Çalışır? yazımızda, Kraus & Naimer ile Kardeş Elektrik'in hikâyesini ise Kardeş Elektrik ve Kraus & Naimer yazımızda bulabilirsiniz.
Pako Şalter Seçimi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
A200 pako şalter ne demek?
A200, Kraus & Naimer'in 0–1 konumlu, tek kutuplu açma kapama şemasıdır. Örneğin CA10 A200, 20 A termik akımlı CA10 gövdesinde üretilen tek kutuplu bir açma kapama şalteridir.
A200, A201, A202 ve A203 arasındaki fark nedir?
Dördü de 0–1 konumlu açma kapama şalteridir. Sitemizdeki ürün sayfalarına göre A200 1 kutuplu, A201 2 kutuplu, A202 3 kutuplu, A203 4 kutupludur.
3 kutuplu pako şalter hangi kod?
Açma kapama için A202 kodu 3 kutupludur; trifaze motor, ısıtıcı ve dağıtım çıkışlarında kullanılır. Kutup değiştiricide ise 3 kutuplu model A212'dir.
A210 ile A310 aynı şey mi?
Hayır. A210 1–0–2 konumlu kutup değiştiricidir; 1 ve 2 konumları birbirinden ayrıdır. A310 ise 0–1–2 toplamalı grup şalterdir; 2 konumunda birinci grup da devrede kalır.
Pako şalter amper değeri nasıl anlaşılır?
Amper değeri gövde kodundan anlaşılır. Kraus & Naimer serisinde CA4 10 A, CA10 20 A, CA20 25 A, C26 32 A, C32 50 A, C42 63 A ve C80 115 A'dir.
Motor için pako şalter seçerken neye bakılır?
Motor yüklerinde termik akımın yanında AC-23 kategorisindeki motor gücüne bakılır. Katalog bilgisine göre CA10, 3×380–440 V'ta AC-23 kategorisinde 7,5 kW değerindedir.
Ürün kodundaki E ve FS2 ne anlama gelir?
E, 4 vidayla ön panele montajı; FS2 ise buton delik ölçüsündeki tek bir delikten montajı gösterir. FS2 modeller mini seride (CA4) bulunur.
CA10 ile CA10B arasındaki fark nedir?
Sitemizdeki ürün sayfalarına göre ikisi de 20 A termik akımlıdır; CA10'un ön etiketi 48 x 48 mm, CA10B'nin ise 64 x 64 mm'dir. Seçim, pano kapağındaki delik düzenine göre yapılır.
Sonuç: Önce Şema, Sonra Gövde, En Son Montaj
Pako şalter seçiminde kodu okumak işin büyük kısmını çözer. Önce yapılacak işe uygun şemayı belirleyin: açma kapama için A200 ailesi, kaynak seçimi için A210 ailesi, grupları sırayla eklemek için A310. Sonra kutup sayısını faz ve nötr ihtiyacına göre seçin.
Ardından yükün akımına ve motor yüklerinde AC-23 motor gücüne göre gövdeyi (CA10, CA20, C26…) belirleyin. Son olarak pano kapağınıza uygun montaj tipini ve ön etiket ölçüsünü kontrol edin.
İnovasyonTest, Kraus & Naimer ve Kardeş Elektrik ürünlerinde Türkiye yetkili satıcısıdır. Pako şalterler adet bazında satılır. Doğru şema ve gövde seçimi için teknik destek ekibimize ulaşabilir, pano ve proje alımlarınız için kurumsal teklif isteyebilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları