Kademeli Pako Şalter Nedir, Nerede Kullanılır? 0'lı ve 0'sız Kademeli Şalter
Kademeli Pako Şalter Nedir, Nerede Kullanılır? 0'lı ve 0'sız Kademeli Şalter
Kademeli pako şalter, kolun ikiden fazla konumda durabildiği ve her konumda farklı bir çıkışın devreye girdiği döner şalterdir. Bir ısıtıcının veya fanın birkaç farklı kademede çalıştırılması gibi uygulamalarda tek bir kolla kademe seçimi yapılmasını sağlar.
Kademeli şalterler ilk bakışta birbirine benzer. Ancak 0 konumunun olup olmaması, kademe sayısı, kutup sayısı ve gövde akımı, şalterin hangi işe uygun olduğunu belirler.
Bu rehberde kademeli şalterin ne olduğunu, 0'lı ve 0'sız kademe farkını, 2'den 8'e kadar kademe seçeneklerini, kullanım alanlarını ve akım ile gövde seçimini anlatıyoruz.
Örneklerde Kraus & Naimer kademeli pako şalterlerini kullanıyoruz. Değerler sitemizdeki ürün sayfalarının Teknik Özellikler bölümünden ve Kardeş / Kraus & Naimer katalog değerlerinden alınmıştır. İnovasyonTest, Kraus & Naimer ürünlerinde Türkiye yetkili satıcısıdır.
Kademeli Pako Şalterleri İnceleyin
Kademeli Şalter Nedir?
Pako şalter, kolun döndürdüğü bir mil ve bu mil üzerindeki kamların açıp kapattığı kontak yuvalarından oluşur. Kamların profili, kol hangi konumdayken hangi kontağın kapanacağını belirler.
Açma kapama şalterinde iki konum (0 ve 1), kutup değiştirici şalterde ise iki taraf (1 ve 2) bulunur. Kademeli şalterde ise konum sayısı daha fazladır; ürün açıklamalarına göre her kademede ilgili çıkış enerjilenir.
Pako şalterin genel yapısını Pako Şalter Nedir, Nasıl Çalışır? yazımızda, farklı şalter tiplerinin konum mantığını ise Pako Şalter Bağlantı Şemaları yazımızda anlattık.
Kademeli Şalterin Temel Kavramları
- Kademe: Kolun durabildiği ve bir çıkışın devreye girdiği her konumdur. Ön etikette 1, 2, 3 gibi işaretlerle gösterilir.
- 0 konumu: Tüm çıkışların ayrık olduğu kapalı konumdur. 0'lı şalterlerde bulunur, 0'sız şalterlerde yoktur.
- Kutup: Aynı anda anahtarlanan iletken sayısıdır. Bu yazıdaki örneklerin tamamı 3 kutupludur.
- Yuva: Arka arkaya dizilen kontak bölümleridir. Kademe sayısı arttıkça yuva sayısı ve şalterin boyu da artar.
Şema Kodu
Kraus & Naimer ürünlerinde her kontak düzeni bir şema koduyla tanımlanır. Sitemizdeki kademeli modellerde A280–A284 serisi 0'lı kademeli şalterleri (2 ile 6 kademe arası), A275 ise 8 kademeli 0'sız şalteri ifade eder.
Aynı şema kodu farklı gövdelerde üretilir; gövde değiştikçe akım değeri ve ön etiket ölçüsü değişir, konum mantığı aynı kalır. Şema kodlarının okunuşunu Pako Şalter Seçimi: Amper, Kutup Sayısı ve Şema Kodu yazımızda örneklerle açıkladık.
0'lı ve 0'sız Kademe Farkı
Kademeli şalterler, kapalı konumun bulunup bulunmamasına göre iki ana gruba ayrılır.
0'lı Kademeli Şalter
0'lı kademeli şalterde konumlar 0 – 1 – 2 – 3 gibi dizilir. 0 konumunda tüm çıkışlar ayrıdır, yani yük şalter üzerinden kapatılabilir.
Bu yapı, kademeli kumandanın yanında yükün tamamen durdurulması da istenen uygulamalarda kullanışlıdır. Operatör aynı koldan hem kademe seçer hem de yükü kapatır.
Kraus & Naimer CA10 A280 Kademeli Pako Şalter 3x20A 2 Kademe 0'lı, 0'lı kademeli şalterlerin en kompakt örneklerindendir. Ürün sayfasına göre:
- Şema kodu A280: 0 – 1 – 2, 3 kutup, 2 kademe, 3 yuva
- CA10 gövde: 20 A termik akım, 690 V anma izolasyon gerilimi, 6 kV darbe gerilimi
- AC-23A gücü 7,5 kW, AC-3 gücü 5,5 kW (3 x 380–440 V, CA10 gövde değeri)
- 48 x 48 mm ön etiket, 4 vida ile ön panele montaj (E), ön yüz IP 40
- Elle temasa karşı korumalı (IP 20) terminaller
- IEC 60947-3 ve VDE 0660 Bölüm 107 standartları
0'sız Kademeli Şalter
0'sız kademeli şalterde kapalı konum yoktur; kol her zaman bir kademede durur. Konumlar 1 – 2 – 3 … şeklinde dizilir.
Bu yapı, devrenin şalter üzerinden kapatılmasının istenmediği, yalnızca kademe veya konum seçiminin yapıldığı uygulamalar için uygundur. Yükün ayrılması gerekiyorsa devrede ayrı bir ayırma elemanı bulunmalıdır.
Kraus & Naimer C32 A275 Kademeli Pako Şalter 3x50A 8 Kademe 0'sız, sıfırsız ve 8 kademeli bir şalterdir. Ürün sayfasına göre:
- Şema kodu A275: 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8, 3 kutup, 8 kademe, 12 yuva
- C32 gövde: 50 A termik akım, 690 V anma izolasyon gerilimi, 6 kV darbe gerilimi
- AC-23A gücü 22 kW, AC-3 gücü 15 kW (3 x 380–440 V, C32 gövde değeri)
- 64 x 64 mm ön etiket, 4 vida ile ön panele montaj (E), ön yüz IP 40
0'lı mı, 0'sız mı?
- Yükü aynı koldan kapatmak istiyorsanız 0'lı kademeli şalter seçin.
- Kol her zaman bir kademede kalmalı ve kapatma başka bir elemanla yapılacaksa 0'sız kademeli şalter seçilebilir.
- Bakım sırasında yükün güvenli şekilde ayrılması gerekiyorsa 0'lı şalterin 0 konumu tek başına yeterli kabul edilmemeli, uygulamanın gerektirdiği ayırma ve kilitleme önlemleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaç Kademe? (2–8)
Sitemizdeki Kraus & Naimer kademeli şalterlerinde 0'lı modeller 2, 3, 4, 5 ve 6 kademe seçenekleriyle, 0'sız modeller ise 3 ve 8 kademe seçenekleriyle bulunur. Kademe sayısı, yükün kaç farklı seviyede çalıştırılacağına göre belirlenir.
2 Kademe
İki farklı çalışma seviyesi yeterli olduğunda kullanılır; örneğin bir fan veya ısıtıcı için düşük ve yüksek kademe. Yukarıda incelediğimiz CA10 A280 bu gruptadır.
3 Kademe
Üç kademe, düşük, orta ve yüksek gibi üç çalışma seviyesi gereken uygulamalar için uygundur.
Kraus & Naimer C26 A281 Kademeli Pako Şalter 3x32A 3 Kademe 0'lı, ürün sayfasına göre:
- Şema kodu A281: 0 – 1 – 2 – 3, 3 kutup, 3 kademe, 5 yuva
- C26 gövde: 32 A termik akım, 690 V anma izolasyon gerilimi, 6 kV darbe gerilimi
- AC-23A gücü 15 kW, AC-3 gücü 11 kW (3 x 380–440 V, C26 gövde değeri)
- 64 x 64 mm ön etiket, 4 vida ile ön panele montaj (E), ön yüz IP 40
4–6 Kademe
Daha ince ayar veya daha fazla yük grubu gerektiğinde 4, 5 ve 6 kademeli modeller (A282, A283, A284) değerlendirilir.
Kraus & Naimer C26 A284 Kademeli Pako Şalter 3x32A 6 Kademe 0'lı, ürün sayfasına göre:
- Şema kodu A284: 0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6, 3 kutup, 6 kademe, 9 yuva
- C26 gövde: 32 A termik akım, 690 V anma izolasyon gerilimi, 6 kV darbe gerilimi
- AC-23A gücü 15 kW, AC-3 gücü 11 kW (3 x 380–440 V, C26 gövde değeri)
- 64 x 64 mm ön etiket, 4 vida ile ön panele montaj (E), ön yüz IP 40
9 yuvalı yapı nedeniyle C26 A284, 3 kademeli C26 A281'e göre daha uzun bir gövdeye sahiptir. Pano derinliği planlanırken bu fark dikkate alınmalıdır.
8 Kademe
Sitemizdeki modeller arasında en fazla kademe sayısı, 0'sız A275 şema kodundaki 8 kademedir. C32 A275 bu gruptadır ve 12 yuvaya sahiptir.
Kademeler Nasıl Devreye Girer?
Ürün açıklamalarına göre bu şalterlerde her kademede ilgili çıkış enerjilenir. Ancak bir kademeli şemada çıkışların tek tek mi devreye girdiği, yoksa kademelerin toplanarak mı ilerlediği yalnızca o şema kodunun katalog şemasından anlaşılır.
Bu nedenle bağlantı, mutlaka şalterin şema koduna ait Kraus & Naimer katalog şemasına göre yapılmalıdır. Klemens düzenini başka bir şema koduna bakarak tahmin etmek hatalı bağlantının sık rastlanan nedenlerinden biridir.
Kullanım: Isıtıcı, Fan, Kademeli Yük
Ürün sayfalarında Kraus & Naimer kademeli pako şalterler için belirtilen kullanım alanları şunlardır:
- Kademeli ısıtıcı ve fan kumandası
- Çok konumlu seçim ve kumanda devreleri
- Otomasyon panolarında konum seçici
Isıtıcı Kademe Şalteri
Kademeli ısıtıcılarda her kademe farklı bir rezistans grubunu veya çalışma seviyesini temsil edebilir. Operatör kolu çevirerek istediği ısıtma seviyesini seçer; 0'lı modellerde aynı koldan ısıtıcı kapatılabilir.
Isıtıcı kumandasında şalter seçilirken rezistans grubunun akımı ve şalterin termik akımı birlikte değerlendirilmelidir.
Fan Kademe Şalteri
Kademeli fan uygulamalarında şalter, fanın farklı hız kademeleri için tasarlanmış çıkışları seçer. Fan motoru bir motor yükü olduğu için ürün sayfasındaki AC-3 ve AC-23A değerleri de kontrol edilmelidir.
Fan motorunun kaç kademeye uygun olduğu ve kademe bağlantıları motor üreticisinin dokümanına göre belirlenir. Şalter, bu bağlantı düzenine uygun şema koduyla seçilmelidir.
Çok Konumlu Seçim ve Kumanda Devreleri
Kademeli şalterler, güç devrelerinin yanında otomasyon panolarında konum seçici olarak da kullanılır. Bu uygulamalarda şalter, kumanda devresinde birden fazla konum arasında tek koldan seçim yapılmasını sağlar.
Bu tür uygulamalarda 0'sız modeller, kolun her zaman tanımlı bir konumda kalması istendiğinde tercih edilebilir.
Akım ve Gövde Seçimi
Kraus & Naimer pako şalterlerinde aynı şema kodu farklı gövdelerde üretilir. Sitemizdeki 0'lı kademeli modeller CA10, CA20, C26, C32, C42 ve C80 gövdelerinde, 8 kademeli 0'sız A275 ise C32 ve C42 gövdelerinde bulunur.
Gövdelere Göre Nominal Değerler
Kardeş / Kraus & Naimer katalog değerlerine göre gövdelerin 3 x 380–440 V'taki örnek nominal değerleri şöyledir:
| Gövde | Termik akım | Nominal güç (3 x 380–440 V) |
|---|---|---|
| CA4 | 10 A | 3 kW |
| CA10 | 20 A | AC-23 7,5 kW |
| CA20 | 25 A | 11 kW |
| C26 | 32 A | 15 kW |
| C32 | 50 A | 22 kW |
| C42 | 63 A | 30 kW |
| C80 | 115 A | 45 kW |
Standart: IEC 60947-3 / VDE 0660-107. Seçilen modelin kesin değerleri için ürün sayfasındaki Teknik Özellikler bölümü ve katalog esas alınmalıdır.
Seçimde Kontrol Listesi
- Yük akımı: En yüksek kademede çekilen akım, şalterin termik akımından düşük olmalıdır.
- Yük tipi: Rezistif ısıtıcı ile fan motoru farklı yük davranışı gösterir; motor yüklerinde AC-3 ve AC-23A değerleri kontrol edilir.
- Kademe sayısı: Yükün kaç farklı seviyede çalıştırılacağı belirlenir.
- 0 konumu: Yükün aynı koldan kapatılması gerekiyorsa 0'lı model seçilir.
- Pano ölçüsü: CA10'da 48 x 48 mm, C26 ve C32'de 64 x 64 mm ön etiket bulunur; kademe arttıkça yuva sayısı ve şalter boyu artar.
- Kablo ve koruma: Kablo kesiti ve koruma elemanı şalterin akım değerine uygun seçilir.
Kademeli Pako Şalter Seçim Tablosu
Aşağıdaki değerler ürün sayfalarının Teknik Özellikler bölümünden alınmıştır.
| Model | Konumlar | Kademe / yuva | Termik akım | AC-23A / AC-3 | Ön etiket |
|---|---|---|---|---|---|
| CA10 A280 | 0 – 1 – 2 | 2 / 3 | 20 A | 7,5 kW / 5,5 kW | 48 x 48 mm |
| C26 A281 | 0 – 1 – 2 – 3 | 3 / 5 | 32 A | 15 kW / 11 kW | 64 x 64 mm |
| C26 A284 | 0 – 1 … 6 | 6 / 9 | 32 A | 15 kW / 11 kW | 64 x 64 mm |
| C32 A275 | 1 – 2 … 8 (0'sız) | 8 / 12 | 50 A | 22 kW / 15 kW | 64 x 64 mm |
Kademeli Şalter Seçiminde Sık Yapılan Hatalar
- Yükü kapatma ihtiyacı varken 0'sız kademeli şalter seçmek.
- Şalteri yalnızca kademe sayısına göre seçip yük akımını kontrol etmemek.
- Fan motoru gibi motor yüklerinde AC-3 ve AC-23A değerlerine bakmamak.
- Kademelerin tek tek mi, toplanarak mı devreye girdiğini katalog şemasından kontrol etmemek.
- Klemens bağlantısını başka bir şema kodunun şemasına göre yapmak.
- Kademe sayısı arttıkça uzayan şalter boyunu pano derinliğinde hesaba katmamak.
- 0 konumunu tek başına bakım güvenliği için yeterli saymak.
- Montaj ve bağlantıyı enerji altında veya yetkin olmayan kişilere yaptırmak.
Güvenlik uyarısı: Pako şalterlerin montajı ve bağlantısı enerji kesikken, yetkili ve yetkin elektrik personeli tarafından yapılmalıdır. Klemens vidaları uygun torkla sıkılmalı, kablo kesiti şalterin akım değerine uygun seçilmeli ve bağlantı katalogdaki kontak şemasına göre yapılmalıdır.
Kademeli Pako Şalter Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kademeli pako şalter nedir?
Kolun ikiden fazla konumda durabildiği ve her kademede ilgili çıkışın enerjilendiği pako şalterdir. Kademeli ısıtıcı ve fan kumandası, çok konumlu seçim devreleri ve konum seçici olarak kullanılır.
0'lı ve 0'sız kademeli şalter arasındaki fark nedir?
0'lı şalterde tüm çıkışların ayrık olduğu bir kapalı konum vardır. 0'sız şalterde kapalı konum yoktur; kol her zaman bir kademede durur.
Kademeli şalter kaç kademeli olur?
Sitemizdeki Kraus & Naimer modellerinde 0'lı şalterler 2 ile 6 kademe arasında (A280–A284), 0'sız şalterler ise 3 ve 8 kademe seçenekleriyle bulunur.
Isıtıcı kademe şalteri nasıl seçilir?
Önce en yüksek kademedeki akım belirlenir ve termik akımı bundan düşük olmayan bir gövde seçilir. Ardından kademe sayısı ve ısıtıcının aynı koldan kapatılıp kapatılmayacağına göre 0'lı veya 0'sız model belirlenir.
Kademeli şalter fan motorunda kullanılır mı?
Ürün sayfalarında kademeli fan kumandası kullanım alanları arasında sayılır. Motor yükü olduğu için AC-3 ve AC-23A değerleri kontrol edilmeli, kademe bağlantıları motor üreticisinin dokümanına göre yapılmalıdır.
A281 ile A284 arasındaki fark nedir?
İkisi de 0'lı ve 3 kutupludur. Ürün sayfalarına göre A281 3 kademeli ve 5 yuvalı, A284 ise 6 kademeli ve 9 yuvalıdır.
Kademeli şalter kaç amper olmalı?
Yükün en yüksek kademedeki akımına göre seçilir. Örneğin ürün sayfalarına göre CA10 gövde 20 A, C26 gövde 32 A, C32 gövde 50 A termik akıma sahiptir.
Kademeli şalter bağlantısı nasıl yapılır?
Bağlantı, şalterin şema koduna ait Kraus & Naimer katalog şemasına göre, enerji kesikken ve yetkin elektrik personeli tarafından yapılmalıdır.
Sonuç: Kademeli Pako Şalter Seçiminde Kademe, 0 Konumu ve Akım
Kademeli pako şalter, ısıtıcı ve fan gibi yüklerin farklı seviyelerde çalıştırılması ve çok konumlu seçim devreleri için tek koldan kumanda imkânı sunar. Doğru seçim için kademe sayısı, 0 konumu ihtiyacı ve yük akımı birlikte değerlendirilmelidir.
Kompakt ve düşük akımlı uygulamalarda Kraus & Naimer CA10 A280, yaygın 3 kademeli kumandada C26 A281, daha fazla kademe gerektiğinde C26 A284 ve 0'sız 8 kademeli seçimde C32 A275 değerlendirilebilir.
Bağlantının katalog şemasına göre yapılması ve yetkin personel tarafından uygulanması, şalterin doğru çalışması kadar önemlidir.
Kraus & Naimer Pako Şalterleri
Kardeş Elektrik ve Kraus & Naimer
Kademe sayısı, gövde veya toplu alım konusunda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız yükünüzün akımını ve kademe ihtiyacınızı İnovasyonTest teknik ekibiyle paylaşabilir, proje teklifleri için kurumsal teklif formumuzu kullanabilirsiniz. Fiyatlar adet bazındadır; stoktaki ürünler aynı gün kargoya verilir. Kraus & Naimer pako şalterleri Türkiye'de Kardeş Elektrik tarafından üretilir ve İnovasyonTest bu ürünlerde Türkiye yetkili satıcısıdır.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları