Voltmetre ve Ampermetre Komütatörü Nedir? A004 ile A007 Farkı
Voltmetre ve Ampermetre Komütatörü Nedir? A004 ile A007 Farkı
Voltmetre komütatörü, tek bir voltmetre ile üç fazlı bir şebekenin farklı gerilimlerini sırayla okumayı sağlayan, döner kollu bir pako şalterdir. Ampermetre komütatörü ise aynı mantıkla tek bir ampermetre üzerinden üç fazın akımını okumak için kullanılır.
Dağıtım, kompanzasyon ve jeneratör panolarında her faz için ayrı ölçü aleti kullanmak hem yer hem maliyet açısından gereksiz olabilir. Komütatör şalter, ölçü aletini istenen faza veya fazlar arasına bağlayarak bu ihtiyacı tek bir ön panel noktasında çözer.
Ancak voltmetre komütatörü bağlantısı ve ampermetre komütatörünün akım trafosu devresine yerleştirilmesi dikkat ister. Hangi konumun hangi ölçümü verdiği, komütatörün şema koduyla belirlenir ve bağlantı katalogdaki kontak şemasına göre yapılır.
Bu rehberde komütatörün ne işe yaradığını, A004 ile A007 farkını, ampermetre komütatörünün akım trafosuyla kullanımını ve mini FS2 modelleri Kraus & Naimer CA10 ve CA4 serisi örnekleriyle anlatıyoruz.
Voltmetre ve Ampermetre Komütatörlerini İnceleyin
Güvenlik uyarısı: Komütatörlerin montajı ve bağlantısı yalnızca yetkin elektrik personeli tarafından, enerji kesilip kilitlenmiş ve gerilimsizlik doğrulanmış durumda yapılmalıdır. Akım trafosu devrelerinde çalışırken sekonder devrenin yük altında açık bırakılmaması ayrıca önemlidir.
Komütatör Ne İşe Yarar?
Komütatör, rotatif pako şalter gövdesi üzerine kurulmuş bir ölçü seçici anahtardır. Kol her konuma çevrildiğinde içerideki kontak yuvaları farklı bir bağlantı kombinasyonu oluşturur ve ölçü aleti başka bir faz veya faz çiftine bağlanır.
Yapısı itibarıyla bir pako şalterdir; açma kapama, kutup değiştirici veya kademeli şalterlerle aynı gövde ailesini paylaşır. Pako şalterin çalışma prensibi pako şalter nedir, nasıl çalışır yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.
Komütatör Kullanmanın Avantajları
- Tek bir voltmetre veya ampermetre ile üç fazın izlenmesi
- Pano ön yüzünde daha az ölçü aleti ve daha düzenli yerleşim
- Daha az kablolama ve ölçü aleti maliyeti
- Operatörün tek bir noktadan bütün fazları kontrol edebilmesi
Sürekli ve eş zamanlı izleme gereken uygulamalarda ise her faz için ayrı ölçü aleti veya çok fonksiyonlu bir pano ölçü cihazı daha uygun olabilir. Komütatör, ölçümleri sırayla okur; aynı anda üç değeri göstermez.
Şema Kodu Nasıl Okunur?
Kraus & Naimer şalterlerde şema kodu, şalterin konumlarını ve kontak düzenini tanımlar. Voltmetre komütatörlerinde A004 ve A007, ampermetre komütatörlerinde A058 ve A048 bu kodlara örnektir.
Gövde kodu (CA4, CA10 gibi) ise şalterin akım sınıfını ve fiziksel boyutunu gösterir. Model adının nasıl okunduğu pako şalter seçimi: amper, kutup sayısı ve şema kodu rehberimizde anlatılmıştır.
Voltmetre Komütatörü: Faz-Faz ve Faz-Nötr Ölçüm
Üç fazlı, nötrlü bir alçak gerilim şebekesinde iki tür gerilim okunur: fazlar arası (faz-faz) gerilim ve faz-nötr gerilim. Türkiye'deki alçak gerilim dağıtım şebekesinde anma değerleri faz-faz yaklaşık 400 V, faz-nötr yaklaşık 230 V'tur.
Faz-faz okumaları şebekenin genel durumunu ve fazlar arası dengesizliği gösterir. Faz-nötr okumaları ise tek fazlı yüklerin beslendiği gerilimi ve nötr kaynaklı sorunları anlamaya yardımcı olur.
Hangi Ölçüm Ne Zaman Gerekir?
- Yalnızca faz-faz: Motor ve trifaze yük ağırlıklı panolar, nötrün dağıtılmadığı sistemler.
- Faz-faz ve faz-nötr birlikte: Aydınlatma ve priz gibi tek fazlı yüklerin de beslendiği dağıtım panoları, jeneratör panoları ve nötr sorunlarının takip edilmek istendiği tesisler.
Voltmetrenin ölçüm aralığı, okunacak en yüksek gerilimi karşılayacak şekilde seçilmelidir. Voltmetre ile multimetre arasındaki farkları multimetre ve voltmetre farkları yazımızda bulabilirsiniz.
A004 (4 Konum) ile A007 (7 Konum) Farkı
A004 ve A007 arasındaki temel fark, okunabilen gerilim sayısıdır. A004 yalnızca fazlar arası gerilimleri, A007 ise fazlar arası gerilimlere ek olarak faz-nötr gerilimlerini de okur.
Kraus & Naimer CA10 A004 Voltmetre Komütatörü
Kraus & Naimer CA10 A004 Voltmetre Komütatörü 20A 4 Konumlu, tek bir voltmetre ile üç fazlı şebekede fazlar arası gerilimleri sırayla okumak için kullanılır. Ürün sayfasındaki teknik tabloya göre konumları 0 – L1-L2 – L2-L3 – L3-L1 şeklindedir.
CA10 gövde üzerinde 2 yuva olarak kurulmuştur. Anma izolasyon gerilimi Ui 690 V, termik akımı Iu / Ith 20 A, ön etiket ölçüsü 48 x 48 mm'dir. 4 vida ile ön panele montaj (E) yapılır ve ön yüz koruma sınıfı IP 40'tır.
Kraus & Naimer CA10 A007 Voltmetre Komütatörü
Kraus & Naimer CA10 A007 Voltmetre Komütatörü 20A 7 Konumlu, tek bir voltmetre ile hem üç fazlar arası hem de üç faz-nötr arası gerilimleri okumak için kullanılır. Teknik tabloya göre konumları 0, L1-L2, L2-L3, L3-L1, L1-N, L2-N ve L3-N şeklindedir.
A007, CA10 gövde üzerinde 3 yuva olarak kurulmuştur. Ui 690 V, darbe gerilimi Uimp 6 kV, termik akımı 20 A'dir. Ön etiket ölçüsü, montaj şekli ve ön yüz koruma sınıfı A004 ile aynıdır.
A004 ve A007 Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | CA10 A004 | CA10 A007 |
|---|---|---|
| Konum sayısı | 4 | 7 |
| Konumlar | 0 – L1-L2 – L2-L3 – L3-L1 | 0, L1-L2, L2-L3, L3-L1, L1-N, L2-N, L3-N |
| Okunan gerilimler | Yalnızca faz-faz | Faz-faz ve faz-nötr |
| Yuva sayısı | 2 | 3 |
| Gövde | CA10 (ölçü S0) | CA10 (ölçü S0) |
| Anma izolasyon gerilimi Ui | 690 V | 690 V |
| Darbe gerilimi Uimp | Ürün sayfasında belirtilmemiş | 6 kV |
| Termik akım Iu / Ith | 20 A | 20 A |
| Ön etiket / montaj | 48 x 48 mm, 4 vida ile ön panel (E) | 48 x 48 mm, 4 vida ile ön panel (E) |
| Ön yüz koruma | IP 40 | IP 40 |
| Üretici stok kodu | 10001000004 | 10001000007 |
Hangisini Seçmeli?
Ürün sayfalarındaki seçim önerisine göre yalnızca fazlar arası gerilim okunacaksa A004, fazlar arası ve faz-nötr gerilimleri birlikte okunacaksa A007 şeması tercih edilir.
Nötrün dağıtıldığı ve tek fazlı yüklerin bulunduğu panolarda A007, faz-nötr gerilimindeki sapmaları da gösterdiği için daha fazla bilgi sağlar. Nötrsüz motor panolarında ise A004 yeterli olabilir.
Voltmetre Komütatörü Bağlantısı
Voltmetre komütatörü bağlantısında şebekenin faz uçları (A007'de ayrıca nötr) komütatörün giriş terminallerine, voltmetre ise çıkış terminallerine bağlanır. Hangi terminalin hangi faza bağlanacağı ve kontakların hangi konumda kapandığı yalnızca üreticinin katalogdaki kontak şemasından okunmalıdır.
- Bağlantıyı katalogdaki kontak şemasına göre yapın; terminal numaralarını tahmin etmeyin.
- Ölçü hatları, proje ve ilgili standart gereklerine uygun şekilde korunmalıdır.
- Kablo kesiti uygun seçilmeli, klemens vidaları uygun torkla sıkılmalıdır.
- Montajdan sonra, enerji verilmeden önce her konumdaki bağlantı süreklilik testiyle kontrol edilebilir.
Farklı şalter tiplerinin şema mantığı pako şalter bağlantı şemaları yazımızda örneklerle açıklanmıştır.
Ampermetre Komütatörü ve Akım Trafosu
Pano ampermetreleri genellikle doğrudan yük akımını değil, akım trafosunun sekonder akımını ölçer. Ampermetre komütatörü bu nedenle akım trafosu sekonder devresine bağlanır ve üç akım trafosundan gelen sinyali sırayla tek bir ampermetreye aktarır.
Kraus & Naimer CA10 A058 Ampermetre Komütatörü
Kraus & Naimer CA10 A058 Ampermetre Komütatörü 1x20A 0-1-2-3, akım trafosu devrelerinde tek bir ampermetre ile üç fazın akımını sırayla okumak için kullanılan 0–1–2–3 konumlu rotatif komütatördür. Teknik tabloya göre 1 kutuplu ve 3 yuvalıdır.
CA10 gövdeye sahiptir; Ui 690 V, Uimp 6 kV ve termik akım 20 A'dir. 48 x 48 mm ön etiketle 4 vida ile ön panele (E) monte edilir, ön yüz IP 40'tır.
Akım Trafosu Devresinde Dikkat Edilecekler
Akım trafosunun sekonder devresi yük altındayken açık bırakılırsa sekonder uçlarında tehlikeli yüksek gerilim oluşabilir ve akım trafosu zarar görebilir. Bu nedenle ampermetre komütatörünün kontak şeması, konum değişimi sırasında ve ölçülmeyen fazlarda akım trafosu sekonderlerinin nasıl kapatıldığını belirler.
- Ürün sayfalarındaki uyarıya göre akım trafolarının sekonder devresinin komütatöre doğru bağlandığından emin olunmalıdır.
- Bağlantı yalnızca katalogdaki kontak şemasına göre yapılmalıdır. Voltmetre komütatörü ampermetre devresinde kullanılmamalıdır.
- 0 konumunun ve her konumun sekonder devreyi nasıl bağladığı, montajdan önce katalog şemasından kontrol edilmelidir.
- Ampermetre, akım trafosunun sekonder akımına ve dönüştürme oranına uygun seçilmelidir.
- Akım trafosu devresinde çalışma gerekiyorsa sekonder önce uygun yöntemle kısa devre edilmeli, iş yetkin personel tarafından yapılmalıdır.
Akım trafoları kompanzasyon panolarında reaktif güç kontrol rölesini de besler. Bu konudaki bağlantı ve ayar detayları için reaktif güç kontrol rölesi rehberimize, pano ölçü ve koruma ürünleri için Tense ürünleri rehberimize göz atabilirsiniz.
Mini (FS2) Modeller
Pano kapağında yer kısıtlı olduğunda veya kumanda butonlarıyla aynı delik ölçüsünde montaj istendiğinde mini gövdeli FS2 modeller kullanılır. FS2 kodu, şalterin tek delikten ön panele montaj tipini gösterir.
Kraus & Naimer CA4 A048-600 FS2 Ampermetre Komütatörü
Kraus & Naimer CA4 A048-600 FS2 Ampermetre Komütatörü 1x10A 0-1-2-3, akım trafosu devrelerinde tek bir ampermetre ile üç fazın akımını sırayla okumak için kullanılan 0–1–2–3 konumlu mini komütatördür. Teknik tabloya göre 1 kutuplu ve 3 yuvalıdır.
CA4 (ölçü S00) gövdeye sahiptir; Ui 440 V, Uimp 4 kV ve termik akım 10 A'dir. 30 x 30 mm ön etiketle tek delikten ön panele (FS2) monte edilir; delik ölçüsü Ø 16,2 / 22,3 mm'dir ve ön yüz koruma sınıfı IP 66'dır.
IP 66 ön yüz, tozlu veya yıkama yapılan ortamlardaki panolarda avantaj sağlar. CA4 gövdenin anma izolasyon geriliminin CA10'a göre düşük olduğu, devre gerilimine göre seçimde dikkate alınmalıdır.
CA10 ve CA4 Komütatörlerin Karşılaştırması
| Özellik | CA10 (A004, A007, A058) | CA4 FS2 (A048-600) |
|---|---|---|
| Gövde ölçüsü | S0 | S00 |
| Termik akım | 20 A | 10 A |
| Anma izolasyon gerilimi Ui | 690 V | 440 V |
| Ön etiket | 48 x 48 mm | 30 x 30 mm |
| Montaj | 4 vida ile ön panel (E) | Tek delikten (FS2), Ø 16,2 / 22,3 mm |
| Ön yüz koruma | IP 40 | IP 66 |
| Terminal koruması | IP 20 | IP 20 |
Kardeş Elektrik katalog verilerine göre 3×380–440 V'ta CA4 gövdenin nominal değeri 10 A / 3 kW, CA10 gövdenin 20 A / AC-23 7,5 kW'tır. Ölçü devrelerinde bu değerler komütatörün kontak kapasitesini gösterir; ölçü akımları bu değerlerin oldukça altındadır.
Komütatör Seçim Tablosu
| İhtiyaç | Uygun model | Not |
|---|---|---|
| Yalnızca fazlar arası gerilim | CA10 A004 | 4 konum, 2 yuva |
| Faz-faz ve faz-nötr gerilim | CA10 A007 | 7 konum, 3 yuva |
| Üç faz akımı, standart pano kapağı | CA10 A058 | 0–1–2–3, akım trafolu devre |
| Üç faz akımı, dar alan veya tek delik montaj | CA4 A048-600 FS2 | 0–1–2–3, ön yüz IP 66 |
Komütatör Montajında Sık Yapılan Hatalar
- Kontak şemasına bakmadan bağlantı yapmak: Terminal numaraları tahminle bağlanırsa konumlar yanlış ölçüm verir veya kısa devre oluşabilir.
- Voltmetre ve ampermetre komütatörünü karıştırmak: İki ürünün kontak düzeni farklıdır; birinin yerine diğeri kullanılmamalıdır.
- Akım trafosu sekonderini açık bırakmak: Yük altında açık kalan sekonder tehlikeli gerilim üretebilir.
- Faz-nötr ölçümü gereken panoda A004 kullanmak: Nötr kaynaklı gerilim sorunları görülmez.
- Gövdeyi devre gerilimine göre kontrol etmemek: CA4 ve CA10 gövdelerin izolasyon gerilimleri farklıdır.
- Enerji altında montaj yapmak: Ürün sayfalarındaki uyarıya göre montaj ve bağlantı enerji kesikken, yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
- Uygun tork ve kablo kesitini ihmal etmek: Gevşek klemens ısınmaya ve hatalı ölçüme yol açar.
Voltmetre Komütatörü Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Voltmetre komütatörü nedir?
Tek bir voltmetre ile üç fazlı şebekenin fazlar arası ve modele göre faz-nötr gerilimlerini sırayla okumayı sağlayan döner kollu pako şalterdir.
A004 ile A007 arasındaki fark nedir?
A004 dört konumludur (0, L1-L2, L2-L3, L3-L1) ve yalnızca fazlar arası gerilimi okur. A007 yedi konumludur ve bunlara ek olarak L1-N, L2-N, L3-N gerilimlerini de okur.
Ampermetre komütatörü ne işe yarar?
Akım trafosu devrelerinde tek bir ampermetre ile üç fazın akımını sırayla okumayı sağlar. CA10 A058 ve CA4 A048-600 FS2 modelleri 0–1–2–3 konumludur.
Voltmetre komütatörü bağlantısı nasıl yapılır?
Faz uçları (ve A007'de nötr) giriş terminallerine, voltmetre çıkış terminallerine bağlanır. Terminal eşleşmesi yalnızca üreticinin katalogdaki kontak şemasına göre yapılmalı, iş enerji kesikken yetkin personel tarafından yürütülmelidir.
Ampermetre komütatörü doğrudan yük akımına bağlanır mı?
Pano uygulamalarında ampermetre komütatörü akım trafosu sekonder devresine bağlanır. Ürün sayfalarında da komütatörün akım trafosu devresine bağlandığı belirtilir.
FS2 ne demek?
FS2, şalterin tek delikten ön panele montaj tipini ifade eder. CA4 A048-600 FS2 için delik ölçüsü Ø 16,2 / 22,3 mm'dir.
Komütatörler hangi standarda uygundur?
Ürün sayfalarına göre bu komütatörler IEC 60947-3 ve VDE 0660 Bölüm 107 standartlarına uygundur.
Kraus & Naimer komütatörler Türkiye'de üretiliyor mu?
Evet. Kraus & Naimer pako şalterleri Türkiye'de Kardeş Elektrik tarafından üretilir. 1963'te Elektrik Mühendisi Ünal Kardeş tarafından kurulan firma 1968'e kadar Kraus & Naimer'in Türkiye temsilcisiydi ve 2017'den beri Arnavutköy'deki fabrikasında üretim yapıyor. Ayrıntılar Kardeş Elektrik ve Kraus & Naimer yazımızda yer alır.
Sonuç: Doğru Komütatör, Doğru Ölçümle Başlar
Voltmetre komütatörü seçiminde belirleyici olan, hangi gerilimlerin okunacağıdır. Yalnızca fazlar arası gerilim için CA10 A004, faz-nötr gerilimleri de gerekiyorsa CA10 A007 uygundur.
Akım ölçümünde akım trafosu devresine bağlanan CA10 A058 standart panolarda, CA4 A048-600 FS2 ise dar alanlı veya tek delik montajlı uygulamalarda değerlendirilebilir. Her durumda bağlantı katalogdaki kontak şemasına göre yapılmalıdır.
Jeneratör panolarında komütatörlerle birlikte kullanılan elle geçiş çözümleri için kutup değiştirici şalter ile jeneratör-şebeke geçişi yazımıza da göz atabilirsiniz.
Voltmetre ve Ampermetre Komütatörleri
Kraus & Naimer ürünlerinde Türkiye yetkili satıcısı İnovasyonTest'tir. Fiyatlar adet bazındadır; proje listeleri için kurumsal teklif isteyebilir, şema kodu seçiminde teknik ekibimizden destek alabilirsiniz.
İnovasyonTest | Profesyonel Test ve Ölçü Cihazları